Opheffer

James Bond met alzheimer

Eén spion zegt: «Ik heb bewijzen dat Saddam binnen 45 minuten zijn atoomwapens kan richten en afschieten.»

Via via komt dit bericht bij de geheime dienst terecht. Die vraagt zich af: «Klopt dit bericht wel?» Ze gaan naar de geleerde Kelly. Die zegt: «Onzin. Kan niet.» Tony Blair krijgt dit bericht ook te zien, en denkt: is het waar, dan moet ik een oorlog beginnen; is het niet waar, dan moet ik een risico nemen. Ik kan beter ten oorlog gaan, dan neem ik geen risico.

Blair trekt ten oorlog. Hij wint. Het bericht van de spion bleek niet waar. Een BBC-man onderzoekt hoe Blair zulke fouten kan maken. Hij interviewt Kelly, die herhaalt: «Dat bericht van die spion klopte niet. Dat heb ik ze gezegd.» Dus hebben ze niet geluisterd, denkt de journalist terecht, dus wordt informatie achtergehouden en misbruikt, concludeert hij, en hij zendt dat bericht de wereld in.

Kelly heeft ons verraden, zeggen ze bij het ministerie. Dus verraden ze hem. Kelly voelt zich inderdaad verraden en pleegt zelfmoord. De vraag is: wie is nu de hoofdschuldige?

Aldus mijn synopsis van een film die er zeker gaat komen. En dus was ik even in Londen, waar ik de verdedigingsrede hoorde van de advocaat van de overheid. De overheid werd er namelijk van beschuldigd de zelfmoord van geleerde Kelly op haar geweten te hebben. Treft de overheid blaam omdat ze de naam van Kelly als de informant heeft genoemd?

«Ben je gek», zegt de lands advocaat. «Kelly was niet in dienst van de geheime dienst. Hem was om advies gevraagd. Als geleerde. Niets wees erop dat de overheid zijn naam geheim moesten houden. Alleen de namen van spionnen houden we geheim.»

Heeft de BBC dan een fout gemaakt?

«Zeker weten», zegt de landsadvocaat, «want die voerde Kelly op als lid van de ‹inner circle› van de geheime dienst. En dat was hij niet. Dus daar gingen ze al met hun berichtgeving in de fout. Als dat al fout was, was de rest ook fout. Hadden zij niet met Kelly gesproken, dan had hij geen zelfmoord hoeven plegen.»

Was Kelly dan zelf ook fout?

«Eigenlijk wel», zegt de landsadvocaat. «Als Kelly zelf dacht dat hij voor de geheime dienst werkte, had hij zijn kop moeten houden. Hij werkte niet voor de geheime dienst, dus had hij eigenlijk niets in het geheim hoeven doen. Daarbij gaf hij een oordeel over iets, zonder al het materiaal te kennen. En daarnevens blijkt vandaag zijn gelijk wel, maar of hij morgen ook nog gelijk heeft, is afwachten. Hij onthulde dus iets wat hij feitelijk niet kon onthullen.»

Overheid en journalistiek — ik kreeg een goed overzicht van hoe dat in Londen werkt. Zou het hier beter gaan, vroeg ik me af? De AIVD ontdekt dat Edwin de Roy van Zuydewijn wel eens een voetbal heeft gestolen en oordeelt dat hij eigenlijk niet geschikt is om met een prinses te trouwen. Dan ontdekt de AIVD dat Mabel Wisse Smit een verhouding heeft gehad met een crimineel en oordeelt dat zo ie mand best eventueel koningin van Nederland zou kunnen worden.

Weer in Nederland zie ik veel overeenkomsten tussen de Kelly-zaak en gebeurtenissen rond onze monarchie, al kan ik niet zeggen wat precies de overeenkomst is.

Ik meen dat beide zaken laten zien hoe geheime diensten eigenlijk werken: nogal knullig. James Bond met alzheimer, daar lijkt het op. Elke journalist kan betere informatie boven tafel krijgen dan de geheime dienst. En vervolgens gaat iedereen van alles ontkennen.

De landsadvocaat was natuurlijk onmiddellijk bij de koningin nadat zij Peter R. de Vries in de weer had gezien. En Balkenende begon meteen te steigeren. En onmiddellijk volgden overal de ontkenningen. Het wachten is nu op de zelfmoord van… ja, van wie eigenlijk… ik denk van Prins Friso.