Kunst: Sint-Jan

Jan Hoet

In het westen van België zijn drie kunstmanifestaties gaande die een omweg waard zijn.

De eerste is Beaufort 04, een driejaarlijkse buitententoonstelling van dertig grote werken langs de kust tussen De Panne en Zeebrugge. De tweede is Track in Gent, met werken van 41 interessante kunstenaars als Ahmet Ogüt, Cyprien Galliard, Elmgreen Dragset, Pilvi Takala, Fischli Weiss, ook in de openbare ruimte. Aan die twee officiële programma’s is een derde toegevoegd, ook in Gent, en dat is Sint-Jan, een overzicht van een kleine zestig hedendaagse werken in de Sint-Baafs-kathedraal. De curatoren daarvan zijn Hans Martens en Jan Hoet, de oude kunstpaus van Gent. De tentoonstelling werd naar verluidt zonder budget, zonder concept en zonder poeha uit de grond gestampt. Het was allemaal niet tégen Track gericht, zei Jan Hoet, maar de boodschap was toch dat dat soort manifestaties vooral marketing-exercities zijn geworden, dienstbaar aan de overheid, gericht op toeristenstromen, voorbijgaand aan de ware bronnen van de kunst. De curator van Track, Philippe Van Cauteren, ook directeur van het SMAK en dus opvolger van Hoet, moest het allemaal als een boer met kiespijn verstouwen. Formeel verwijst de titel naar de naam die de Sint-Baafs-kathedraal tot 1540 had, en anders wel naar Jan van Eyck, de maker van het Lam Gods, het altaarstuk dat er staat opgesteld, maar de doorsnee Gentenaar ziet ’t natuurlijk als een typisch Hoetse gotspe.

De twee Gentse tentoonstellingen zijn totaal verschillend in stijl, in concept, in deelnemersveld, en ik maak hier geen vergelijking. Wat ik wel zeg is dat ik Sint-Jan een van de fijnste en meest vindingrijke tentoonstellingen van het jaar vind. Die Sint-Baafs is een fijne kerk, gotisch, met een oude crypte en daarop een achttiende-eeuws koor. Het is er vol, want het is de bisschopskerk, en die heren lieten zich er graag portretteren en begraven. Dan: de huidige generatie Belgische kunstenaars is van zeer hoge kwaliteit. Onder de tentoonstellers zijn Jan Fabre, Wim Delvoye, David Claerbout, Berlinde DeBruyckere, Michaël Borremans en dan komen er nóg vijftig, daar is écht iets goeds mee te doen. Maar vooral: de inrichting is vernuftig, want ‘organisch’. Het is Hoet Martens gelukt al die werken schijnbaar moeiteloos te integreren met de oudere structuren in het gebouw. Dat gebeurt – en daar zie ik de hand van Hoet – met vrijmoedigheid en gevoel voor humor, en dat levert iets heel anders op dan de statige en statische presentatie van kunst in kerken die wij in het noorden gewend zijn. In protestantse preekschuren liggen kunstwerken meestal in witte helderheid vooral heel ‘zelfstandig’ te wezen, maar hier is het kermis, visuele herrie, en daar gaan de werken blij in op.

Natuurlijk is het in zo’n drukke context niet per se moeilijk om tot verbindingen te komen. Dingen hebben altijd wel érgens iets mee te maken. Een glazen pot met een homp vlees van Berlinde DeBruyckere, op een altaar in een graf­kapel, tsja, dat is stemmige horror, een tikje grotesk – maar terwijl je dat denkt realiseer je je dat die hele kapel van stemmige horror aan elkaar hangt, en dat alles onder je, boven je en achter je is gewijd aan een cultus van vlees en bloed en pijn en vergankelijkheid. Vijftien meter verderop hangt een pracht van een Rubens; daarbij is die DeBruyckere dus volkomen op zijn plaats, te zien als een ideaal katholiek-spiritueel werk. In de kapel ernaast zie je een fraaie film van Koen Theys, verkeersvliegtuigen van nabij vliegend gefilmd, machtige aluminium projectielen in de zon en jawel, dat levert een prachtig beeldrijm op met die barokke engelen, boven je hoofd, en met de onstuimige drang naar het hogere, die zo’n kerk bezielt.

Tussen de werken staan er die niet door Hoet cum suis zijn ingebracht. Dat zijn de eigen recente kunstopdrachten van het bisdom, en die zijn opvallend lelijk. Waarmee de voor de hand liggende boodschap van deze tentoonstelling zich opdringt: dat het jammer is dat de kerk zich niet meer inlaat met kunstenaars van kwaliteit. En andersom. Want dat levert wat op.


Sint-Jan, Sint-Baafs-kathedraal, Gent, [_www.sintbaafskathedraal.be](http://www.sintbaafskathedraal.be), [_www.beaufort04.be](http://www.beaufort04.be)_,_ www.track.be