Hoogleraar sociale psychologie, Rijksuniversiteit Groningen

Jan Pieter van Oudenhoven

Multicultureel Nederland in 2020

Een van de belangrijkste maatschappelijke uitdagingen van deze tijd is de samenvoeging van de verschillende bevolkingsgroepen tot een samenleving waarin de diverse groepen naast elkaar in plaats van tegenover elkaar staan. Integratie dus!

Het meest onderschatte maatschappelijke probleem van deze tijd is de polarisatie die in de landelijke politiek en in de media optreedt. Hierbij gaat het niet zozeer over polarisatie van denkbeelden, maar het tegen over elkaar stellen van de groepen zelf. Dit staat in sterk contrast tot de vele vormen van consensus die in het leven van alledag bij gewone burgers te vinden zijn. In scholen, buurten, kerken en organisaties zoeken en vinden mensen consensus.

Het meest overschatte probleem is de integratie van moslims in onze samenleving. Deze verloopt al beter dan men denkt. Deze drie punten, het integratievraagstuk, het contrast tussen nationale politiek en media versus de gewone lokale burgers, en het moslimvraagstuk zal ik toelichten aan de hand van enige voorspellingen over hoe onze multiculturele samenleving er in 2020 uitziet. Voorspellen is riskant maar wel interessant. Sommige tendensen zijn nu al waar te nemen:

• Een groter aantal immigranten vraagt om integratie. In 2020 zal één op de vier Nederlanders van buitenlandse afkomst (1e of 2e generatie) en onder de jongeren nog meer. Nieuwe groepen immigranten komen opzetten, onder hen veel Oost-Europeanen die vanwege hun grotere overeenkomst met de Nederlands cultuur snel integreren.

• De Turkse en Marokkaanse Nederlanders halen hun achterstand op de rest van de bevolking versneld in. Van grotendeels ongeschoolde gastarbeiders in de jaren 70, zal de generatie van 2020 veel beter geschoold zijn en vrijwel even sterk participeren op de arbeidsmarkt als de autochtone bevolking. Vooral Turkse en Marokkaanse vrouwen zullen het goed doen. Voor hen zijn in toenemende mate succesvolle rolmodellen aanwezig. De vrouwen zullen, hun emancipatie versterkend, vaker een partner buiten de eigen culturele groep verkiezen. Het imago van de maatschappij uitdagende Marokkaanse macho’s verliest zijn aantrekkingskracht.

• Moslims gaan steeds meer op de overige Nederlandse gelovigen lijken, zij kiezen meer en meer voor een individualistische religieuze beleving en een klein percentage bezoekt de moskee. Moslima’s claimen een gelijke positie met mannen. Ook in het dagelijkse leven schuiven de gedragspatronen meer en meer in de richting van de meerderheid. Dit komt tot uiting in grotere seksuele vrijheid, in een geringer aantal gewenste kinderen en een sterkere deelname aan het uitgaansleven, van halal discotheek tot algemene dansevenementen. Nederlandse moslima’s worden een bron van inspiratie voor de emancipatie van de vrouwen in de islamitische wereld.

• Door de veranderende bevolkingssamenstelling wordt het voor een afnemend aantal Nederlanders mogelijk zich te identificeren met de traditionele Nederlandse identiteit. Inmiddels heeft meer dan een kwart roots buiten Nederland. Door versmelting van mensen met hun diverse culturele achtergronden ontstaat een meer hybride kosmopolitische Nederlandse identiteit, enigszins vergelijkbaar met wat we nu al in de elftallen van de Nederlandse eredivisie waarnemen.

• Immigranten en hun kinderen staan in permanente verbinding met hun land van herkomst, via Skype, schotel tv, wederzijdse familiebezoeken, e-mail en chatboxen, sociale media, en velerlei zakelijke contacten. Dat betekent dat zij minder lijden onder het afscheid van hun land van oorsprong en zich vrijblijvender kunnen opstellen ten opzichte van de Nederlandse samenleving.

• Anti–Islampartijen verdwijnen, omdat ze hun belangrijkste bestaansaanleiding verloren hebben. In de media en de politiek kunnen contrasten tussen moslims en niet-moslims aangezet worden, maar de doorsnee moslim vindt een goede relatie met zijn buurtgenoten erg belangrijk. En de doorsnee autochtoon is te nuchter om zich druk te maken om een hoofddoekje. Moslims beginnen zelfs Sinterklaas te accepteren. Die komt trouwens uit Turkije en zijn Moorse knecht zou wel eens Marokko kunnen komen.


Bekijk ook de pagina van Jan Pieter van Oudenhoven bij de Rijksuniversiteit Groningen