Mode

Japan in het Van Gogh

Mode: Vrouwen van Tokio & Parijs

_Het lijkt wel alsof alles wat Viktor & Rolf aanraken in goud verandert. Deze paradepaardjes van de Nederlandse mode worden al doodgeknuffeld vanwege hun couture, prêt-à-porter en parfums, en schitteren nu ook nog als vormgevers van een museumtentoonstelling. Als onderdeel van de Japanse zomer in het Van Gogh Museum, die bestaat uit een drietal tentoonstellingen en talloze activiteiten rond het thema Japan, ontwierpen Viktor & Rolf de expositie Vrouwen van Tokio & Parijs. Hoewel het werk van het ontwerpersduo zoals gewoonlijk met de nodige poeha aan de man wordt gebracht – de expositie zou niet minder dan een «totaalervaring» creëren – valt niet te ontkennen dat de wonderboys erin zijn geslaagd een oogstrelende tentoonstelling te maken.

De opzet van de tentoonstelling is simpel: via schilderijen, prenten en gebruiksvoorwerpen zoals kimono’s, japonnen, toiletgerei en muziekinstrumenten wordt de levenssfeer verbeeld van negentiende-eeuwse vrouwen in aan de ene kant Tokio en aan de andere kant Parijs. Aan de Franse zijde staan twee typen vrouw centraal: de vrouwen van stand uit de gegoede bourgeoisie, en de dames van plezier die als courtisanes de welgestelde heren behaagden. De Japanse vrouwen die in de negentiende eeuw onder de aandacht van kunstenaars kwamen waren courtisanes, geisha’s en gewone arbeidersvrouwen. In de expositie zijn kunst en gebruiksvoorwerpen van Franse en Japanse makelij op een bijna neurotische manier tegenover elkaar geplaatst. In vier vensters van enorme afmetingen wordt een sfeer opgeroepen van de dagelijkse werkelijkheid van Franse en Japanse vrouwen: via de voorwerpen die zij gebruikten (een haarpin, muziekinstrument, parasol, kamerscherm) en door de ogen van kunstenaars die hen schilderden en tekenden krijg je een inkijkje in de dagbesteding van vrouwen in de westerse en oosterse grote stad van de negentiende eeuw.

Hoewel de vormgeving van de expositie dus glashelder is, blijft onduidelijk met welke bedoeling de werelden van vrouwen in Tokio en Parijs naast elkaar zijn geplaatst. De nadruk lijkt te liggen op het blootleggen van de materiële overeenkomsten tussen het leven van een negentiende-eeuwse Franse en een Japanse vrouw. Beiden gebruikten haarkammen, een fluit en een elegant hoofdkussen, en werden door kunstenaars geportretteerd terwijl zij sliepen, een bad namen of een boek lazen. Daarmee wordt gesuggereerd dat er hoogstens sprake is van verschillen in stijl tussen beide leefwerelden: de voorwerpen en activiteiten in het bestaan van vrouwen in Frankrijk en Japan waren zo goed als hetzelfde, en alleen qua stijl – het silhouet van een jurk, de beschildering van een kamerscherm, de kleur van een haarspeld – zijn er verschillen te zien.

De tentoonstelling gaat niet verder dan het contrasteren van deze stijlkenmerken, en doet geen poging om de sociaal-economische positie van vrouwen in Frankrijk en Japan te vergelijken. Dat is verbazingwekkend, want de verschillen in leefomstandigheden en levenskansen tussen arbeidersvrouwen in Japan en de rijke dames in Parijse salons liegen er uiteraard niet om. De tentoonstelling is wat betreft maatschappijkritisch potentieel dus onderontwikkeld. De prachtige vormgeving, die wordt voortgezet in de performance die onder regie van Viktor & Rolf en dj Eddy de Clerq iedere vrijdagavond te zien is, maakt echter een hoop goed.

Vrouwen van Tokio & Parijs

Van Gogh Museum, Amsterdam

Tot en met 22 oktober_