Japanse robots kunnen niets belangrijks

Tokio - De vloedgolf die Japan trof heeft niet alleen verwoesting aangericht aan de kust, maar ook aan het imago van Japan als wereldleider in robotica. Amerikaanse en Franse robots zijn nu aan het werk in de kerncentrale van Fukushima, terwijl hun Japanse mechanische broeders wekenlang stilstonden en nu alleen hun buitenlandse tegenhangers kunnen assisteren. Zelfs China (schande!) bood aan robots te sturen. Hoe is het mogelijk dat Japan, dat zoveel kerncentrales heeft in risicozones en dat gezien wordt als het robotland van de wereld geen stralingsbestendige robots heeft?
Na de ramp in Fukushima is Japans programma voor stralingsbestendige robots weer opgestart. Want wrang genoeg werkte Japan al aan dergelijke robotica, maar werd dat programma vroegtijdig stilgezet. Ook dat eerste programma was het resultaat van een ramp. Na een incident bij een opwerkingsfabriek in 1999 moesten Amerikaanse stralingsbestendige robots hulp brengen. In allerijl zette METI, het machtige ministerie van Economie, Handel en Industrie, een programma op van drie miljard yen (25 miljoen euro) om op afstand bestuurbare, stralingsbestendige robots te maken. Grote bedrijven die ook kerncentrales bouwen, deden mee. Maar al na één jaar werd het project stilgezet en werd een prototype in een vitrine in een wetenschapsmuseum geplaatst (in Sendai) alsof het om een soort vuistbijl zou gaan. METI was er opeens zeker van dat de kans op daadwerkelijke toepassing van de robots nihil was.
Het is een droevige zaak dat in Japan, een land dat als zeer risicomijdend bekendstaat, het risico van een grote aardbeving en tsunami in het noorden niet op waarde is geschat. De redenen daarvoor zijn in de afgelopen maanden volop geanalyseerd: een tunnelvisie bij Japanse autoriteiten en overmatig vertrouwen op wetenschappelijke modellen om aardbevingen te verklaren. Daardoor ging alle aandacht uit naar de gevreesde Tokai-beving ten zuidwesten van Tokio. Het nu getroffen Tohoku, waar regelmatig zeer krachtige bevingen en tsunami’s plaatsvinden (in 1895 was de tsunami nog hoger dan dit jaar) leek letterlijk en figuurlijk te ver weg van Tokio.
Maar er is een nog fundamentelere oorzaak dat er geen stralingsvrije robots zijn ontwikkeld. Japan heeft een pacifistische grondwet die het land expliciet verbiedt om militaire apparatuur te ontwikkelen, terwijl de VS (tegen flinke betaling) de verdediging van Japan verzorgen. Daardoor heeft Japan geen ‘natuurlijke’ spin-off van militaire technologie. Maar belangrijker is dat Japan zich daardoor decennialang in een gerieflijke niche heeft genesteld: ’s lands producenten en consumenten wijdden zich naar hartenlust aan 'speeltjes’, zoals sprekende, mensachtige robots die niets belangrijks kunnen. Topingenieurs verliezen zich in details, zoals het zo mooi mogelijk kwispelen van een robotstaart. Misschien zorgt 'Fukushima’ dat het wetenschaps- en technologiebeleid in Japan eindelijk volwassen wordt.