De beste boeken van 2019

Jawel, de ziel

Welk boek deed ons schaterlachen? Welk boek verbaasde ons, dwong respect af, of hielden we angstvallig voor onszelf, om het nu alsnog te noemen? Dit zijn de boeken die de recensenten van De Groene het meest bijbleven.

Something old, something new. Al in 1974 verscheen Pilgrim at Tinker Creek van Annie Dillard, 2019 bracht ons een gloednieuwe vertaling van Henny Corver, die Dillards lyrische, filosofische proza met grote gevoeligheid voor het ritme en de ziel naar het Nederlands vertaalde.

Jawel, de ziel. Als iets de term ‘bezield proza’ verdient, is het dat van Dillard. In de geest van Thoreau’s Walden, bracht ze een jaar door aan de voet van de Blue Ridge Mountains in Virginia, waar ze dag in dag uit op verkenning gaat langs de oevers van de Tinker Creek-rivier. Nauwgezet en met een onuitputtelijke nieuwsgierigheid schrijft ze over gaasvliegen en paardenhaarwormen, om van deze kleine wezens moeiteloos over te schakelen op god en het universum.

Een paar decennia na dato blikte ze terug op het boek, dat een klassieker was geworden, en verplicht leesvoer op Amerikaanse middelbare scholen. ‘Ik ben er zonder vreze Gods in gesprongen’, schrijft ze, ‘op mijn zevenentwintigste had ik, vond ik, het volste recht om mijn zegje te doen over de grote vragen van het bestaan.’ En dat is er precies zo onweerstaanbaar aan: die briljante overmoed, dat duiken in het diepe.

Dan: de dit jaar verschenen debuutroman Niets is gelogen van Sacha Bronwasser. Zij was jarenlang kunstcriticus bij de Volkskrant, en het verbaast niet dat kunst ook het referentiekader vormt van haar roman. Verteller is Gala, een kunstjournalist die een nogal vreemde avond probeert te reconstrueren – een vernissage, met aansluitend een etentje – nadat ze een overlijdensbericht in haar brievenbus vindt van een van de aanwezigen. Er is iets gebeurd, maar wat? Als een detective probeert Gala te achterhalen hoe het zit. Hoewel er wel iets van een antwoord klinkt, gaat het uiteindelijk veel meer om de fundamentele ongrijpbaarheid van de (collectieve) herinnering. Die ongrijpbaarheid is ook terug te zien in de constructie van de roman, die steeds aan zijn eigen vorm lijkt te ontsnappen. Gedurfd, filosofisch en ook gewoon erg goed geschreven.