Je houdt je hart vast

H.W. von der Dunk
Op schuivende planken: Nederlands perikelen in het licht van zijn verleden
Bert Bakker, 128 blz., € 14,95

Wanneer historici hun licht laten schijnen op actuele ontwikkelingen valt dat in beginsel toe te juichen. Met hun grote kennis van het verleden hebben zij wellicht meer oog voor grotere verbanden en historische patronen dan de gemiddelde journalist. Op deze manier kan het debat enigszins loskomen van de waan van de dag. Gedurende de eerste helft van de vorige eeuw hebben Nederlandse historici als Johan Huizinga, Pieter Geyl en Jan Romein een dergelijke rol gespeeld.
Op zeker moment moet H.W. von der Dunk zijn gaan denken dat hij geroepen was om in de voetsporen van deze illustere voorgangers te treden. Na een degelijke dissertatie, een populair maar nuttig overzichtswerkje over het negentiende-eeuwse conservatisme, wat artikelen over het fascisme en enkele kritische recensies vond hij dat het tijd was voor het grotere werk, waarbij hij de grenzen van zijn specialisme overschreed.

Tijdens zijn hoogleraarschap resulteerde dit in een chaotisch boek over geschiedtheorie en een boekje over de shoah. Na zijn emeritaat wijdde hij zich aan een grote, tweedelige cultuurgeschiedenis van de twintigste eeuw, De verdwijnende hemel. Een even wijdlopig als onoverzichtelijk boek, vol eindeloze en duistere zinnen, potsierlijke vergissingen en stomme taalfouten.

En nu achtte Von der Dunk het moment gekomen om zich te buigen over de geestelijke crisis waarin Nederland en de rest van de westerse wereld zich bevinden. Ik hield mijn hart vast, en terecht. Waar hij zinnige dingen zegt, zijn het vrijwel altijd gemeenplaatsen en herhaalt hij wat anderen al veel helderder hebben geformuleerd. Nu mag de waarheid best herhaald worden, zeker in verwarde tijden als deze, maar Von der Dunk doet dat met zo’n diarree van slecht lopende en onbegrijpelijke volzinnen, dat de lezer al snel buiten adem is en zich vertwijfeld afvraagt waar dit allemaal over gaat.

Als voorbeeld een zin die volgt op de weinig originele mededeling dat de Amerikaanse invasie van Irak een vergissing is geweest: ‘Aangezien uit die puinhopen niet een democratie volgens Amerikaans-westerse snit oprijst als een nieuwe dageraad en de sympathieën van de onderling verscheurde bevolkingen ook niet uitgaan naar de door Amerika haastig opgeblazen, veelal corrupte zwakke zetbazen, kon het bij de bezetter tot een criminalisering uit paranoia en boosheid komen.’ Afgezien van de beroerde zinsbouw en het feit dat ‘opgeblazen’ hier wat ongelukkig is gekozen: ‘criminaliseren’ betekent niet ‘crimineel worden’, wat de auteur hier bedoelt, maar ‘in de criminele sfeer trekken’.

Misschien dat de bijna tachtigjarige Von der Dunk eindelijk eens een cursus Nederlands kan volgen, samen met de verantwoordelijke eindredacteur van zijn uitgeverij.