Jeltsins race zonder finish

‘Rust in Rusland is het belangrijkste doel van deze onrustige president’, besluit Jeltsin zijn Dagboek uit het Kremlin. Dat is niet te merken aan zijn woeste beleid. Neem zijn laatste ingreep: hij stuurt Tsjernomyrdins kabinet weg en presenteert de vijfendertigjarige nieuwkomer Kirijenko als nieuwe premier. Hiermee vervangt Jeltsin een gematigd succesvolle regering met een redelijke verstandhouding met het parlement door een onzeker team dat het parlement door de strot wordt geduwd. Wat wil Jeltsin?

Economische hervormingen? Maar Kirijenko is de leerling van Tsjernomyrdins vice-premier Nemtsov - en wat Kirijenko kan, kon Nemtsov ook. Probeert Jeltsin de macht van de industri‰len te breken door hun bondgenoot Tsjernomyrdin weg te werken? Maar Jeltsin zegt Tsjernomyrdin te steunen in diens presidentskandidatuur. Is het dan een wanhoopsdaad van een doodziek man? Jeltsins huidige fragiele fysieke voorkomen verhult zijn voorliefde voor crises en chaos. Hij bloeit op in situaties waarin allen dwalen. Als tegenstander van het communistische regime was hij daarom een model-oppositieleider. Als president werkt zijn strijdlust daarentegen ondermijnend. Telkens als er stabiliteit dreigt te ontstaan, gooit hij zijn eigen kaartenhuis omver om daarna weer vrolijk een nieuw te bouwen.
Het liefst zwoegt hij voort tot zijn dood. Zijn spaarzame vrije tijd brengt hij door met zijn medestanders, in zijn Presidenti‰le Club, zijn eigen soci‰teit voor intimi. Jeltsin daarover: ‘Een clublid kan slechts worden geroyeerd op ÇÇn grond: verraad.’
Maar dit is precies wat hij doet met zijn politieke medestanders. Hij liet Gajdar vallen, daarna Lebed en nu ook Tsjernomyrdin. Waarschijnlijk beschouwt Jeltsin zichzelf als een gedreven hardloper, en ieder die hem niet kan volgen, haakt af. Hoewel het regelmatig voorkomt dat sommigen een eindje met hem oprennen, is een langdurig gedeeld traject ondenkbaar, laat staan een estafette.
Van een doel is geen sprake. Jeltsin over zichzelf: 'Hij stelt geen lichtende top in het vooruitzicht die men moet bereiken.’ Uit frustratie over de lichtende toekomst van het communisme en de verstening ervan is de beweging een doel op zich geworden. En Jeltsin ziet zichzelf als de enige die de kracht bezit deze beweging gaande te houden.
Dit zelfbeeld van de nimmer versagende hardloper die zijn pijn verbijt voor het welzijn van Rusland verdient een flinke bijstelling. De mensen die naast hem lopen, brengt Jeltsin zelf ten val als ze niet uit eigen beweging afhaken. Hij schopt ze een blessure of werpt obstakels voor ze op. En hij kiest zelden de sterkste hardlopers uit om met hem te rennen. Een krachtig persoon, zoals generaal Lebed, werkt hij al snel uit de race. Dit gebeurt momenteel ook met de krachtige Boris Nemtsov, Tsjernomyrdins vice-premier: vorig jaar door Jeltsin naar Moskou gehaald en nu reeds geschoffeerd door de benoeming van Kirijenko tot premier. Nemtsovs beschermeling wordt nu plotseling diens baas. Middels de tactiek van mensen uitspelen, beledigen en wegzenden zorgt Jeltsin ervoor dat hij de race als enige kan voortzetten, desnoods in een rolstoel met een infuus in zijn arm.
Onderweg wordt Jeltsin toegejuicht en uitgejouwd door de bevolking. De toeschouwers laten hem rennen omdat hij aan het beeld voldoet dat veel Russen hebben van een leider: een rauwdouwer en tegelijk een emotioneel en openhartig mens. Hij zorgt goed voor zijn medestanders maar laat ze tegelijk beseffen dat ze niets zijn. Volgens Jeltsin zou een echte democratie leiden tot de roep om een dictator. Daarom rent hij als pseudo-dictator verder. Omdat er geen finishlijn bestaat, duurt de eenmansrace eindeloos voort, ook na 2000. Dat is Jeltsins rust in Rusland.