Hoogleraar Pedagogiek, Universiteit van Amsterdam

Jo Hermanns

Het opvoeden verleerd?

Wat is de meest dringende maatschappelijke kwestie van dit moment?

De psychopathologisering van de opvoeding.

De doorsnee ouder in Nederland neemt de taak van het opvoeden serieus en laat zich goed informeren door deskundigen. Er wordt wel eens geringschattend gesproken van de psychologisering van de opvoeding. Als dat betekent dat ouders zich in de ontwikkeling van hun kind verdiepen, proberen te begrijpen wat er in hun kind omgaat en zich realiseren dat hun opvoeding een grote impact heeft op het toekomstig persoonlijk functioneren van hun kind, is dat alleen maar een voordeel. In hoog tempo lijkt dit voordeel echter om te slaan in een nadeel. Problemen in de opvoeding, zoals die al millennia lang tot het gewone leven behoren, worden steeds meer gezien als iets waar ouders, leerkrachten en burgers in het publieke domein geen verstand meer van hebben. Er moeten dus deskundigen ingeschakeld worden. ADHD en autistische stoornissen zijn tot het speelpleinvocabulaire gaan behoren. Zo heeft op dit moment ongeveer 1 op de 7 kinderen en jongeren een formele indicatie voor speciale zorg of speciaal onderwijs. Dit aantal staat in geen enkele verhouding tot het aantal psychische en gedragsstoornissen dat op basis van epidemiologisch onderzoek in Nederland voorkomt. Het gevolg voor veel van deze kinderen en jongeren is een leven dat voor een groot deel door behandeling en zorg gedomineerd wordt. Op het moment dat arbeidsparticipatie dan aan de orde is, blijken veel van deze jongeren onvoldoende voorbereid, onvoldoende toegerust en onvoldoende weerbaar om aan het gewone even deel te nemen.

Wat is het meest onderschatte probleem in Nederland?

De kunst van het opvoeden

Deze psychopathologisering, die overigens vaker plaatsvindt in gezinnen met relatief lage inkomens en lage opleidingen, vormt een serieuze bedreiging van de maatschappelijke participatie van vele jongeren. Ongeveer 7% van de jongeren komt op dit moment in langdurige uitkeringsafhankelijkheid. En dat betekent nogal wat voor de economie van een vergrijzende samenleving.

In de jaren zestig was er sprake van een generatieconflict. De jeugd zette zich af tegen de burgerlijke wereld van de volwassenen. Nu lijkt er sprake te zijn van een omgekeerd generatieconflict: de volwassenen zetten zich af tegen de jeugd en zetten deskundigen in de zorgsectoren in om de jeugd mores te leren. Dit alles vindt plaats met de beste bedoelingen. De jeugd heeft echter niets aan goede bedoelingen. De jeugd moet opgevoed worden. En daar zijn ouders, leerkrachten en andere burgers voor. En dat kunnen ze best.

Wat is het meest overschatte probleem in Nederland?

De jeugdproblematiek

De doorsnee Nederlandse jeugd in vrijwel alle opzichten redelijk probleemloos in vergelijking met de Nederlandse jeugd van vroeger en de jeugd in vergelijkbare landen. Natuurlijk kunnen er zich in individuele gevallen zeer ernstige problemen voordoen, waarvoor goede zorg en behandeling nodig is, maar voor een structurele crisis in de opvoeding zijn er geen aanwijzingen. Het over-problematiseren van de jeugd door politiek en media zorgt er echter voortdurend voor dat opvoeders in een kramp schieten en zo snel mogelijk het probleem van hun kind in handen van deskundigen willen leggen.


Bekijk ook de website van Jo Hermanns