Ting Yen-che, voorzitter van Taiwan Tobacco and Liquor Corporation, poseert met flessen rum geïmporteerd uit Litouwen. © Sam Yeh / AFP

Recepten met rum zijn de laatste weken trending topic in Taiwan; van gebakken banaan, steak en chocolade met rum, tot ‘dark ’n stormy cocktails’. De regering in Taipei probeert zo de smaakpapillen van de Taiwanezen voor te bereiden op de komst van meer dan twintigduizend flessen met deze sterke drank, uit Litouwen. Ze waren bestemd voor China maar sinds de opening in november vorig jaar van een Taiwanees ‘diplomatiek kantoor’ in de Litouwse hoofdstad Vilnius boycot Beijing alle exportproducten uit de Baltische staat. Het staatsbedrijf Taiwan Tobacco & Liquor Corporation heeft de lading nu opgekocht.

Het is Koude Oorlog. Vooral ook omdat de vestiging de naam ‘The Taiwanese representative office’ kreeg. Voor Beijing staat dat gelijk aan de erkenning van Taiwan als land en dat is onacceptabel. ‘Taipei’ had er moeten staan. Chinezen beschouwen Taiwan (23 miljoen inwoners) immers als een afvallige provincie die met het vasteland moet worden herenigd.

De topdiplomaat Hsin Hsin Chen is niet verrast, wel geërgerd. Ze staat aan het hoofd van de Taiwanese vertegenwoordiging in Nederland, gevestigd in een fraaie villa in Den Haag. Aan de muur van de ontvangstzaal van deze ‘ambassade’ – die niet zo mag heten want Nederland voert een één-China-beleid en erkent Taiwan officieel niet als land – hangt een mooi panorama van de hoofdstad Taipei. Bezoek wordt hartelijk verwelkomd; op de grote ovale tafel staan taartjes klaar.

Nederlandse en buitenlandse diplomaten lopen de deur hier niet plat uit angst voor repercussies van de Chinese overheid. Taiwanese diplomaten onderhouden daarom veelal contact met hun buitenlandse collega’s op borrels en tijdens informele gelegenheden, bijvoorbeeld in restaurants. Chen: ‘En we hangen bijeenkomsten niet aan de grote klok.’

Chen Hsin Hsin, hoofd van de Taiwanese vertegenwoordiging in Nederland

Terug naar de problemen in Litouwen. Niet alleen bedrijven die daar vandaan komen, ook multinationals die onderdelen of producten laten maken in Litouwen krijgen de toorn van China over zich heen. ‘Puur machtsvertoon’, zegt Chen. Ze worden gesommeerd hun productielijnen te verplaatsen, anders kunnen ook zij grote problemen krijgen met hun export naar China. Franse, Zweedse en Duitse multinationals lijken al te zijn geraakt, zoals het Duitse Continental dat onderdelen levert aan de automobielindustrie en vermoedelijk ook Ikea (Litouwen is een van de grootste toeleveranciers van meubels van het Zweedse concern). De bedrijven doen er echter geen mededelingen over uit angst olie op het vuur te gooien.

Over druk op Nederlandse ondernemers is nog niets bekend, aldus het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Chen: ‘Maar wat nu bij Continental speelt kan morgen ook een Nederlands bedrijf overkomen. Er is een Chinees gezegde: je doodt eerst de kip om de aap af te schrikken. Deze extreme reactie van Beijing is een waarschuwing gericht aan de rest van de wereld: neem geen voorbeeld aan Litouwen want dan heb je ruzie met ons.’

Het Europarlement vindt dat de EU-lidstaten eensgezind moeten optreden tegen deze ‘verdeel en heers’-tactiek van China. Tijdens de recente top in het Franse Brest toonden ook de ministers van Buitenlandse Zaken van de EU zich solidair met Litouwen en spraken ze over de onaanvaardbare diplomatieke en economische druk vanuit Beijing. Chen: ‘Wij hopen ook dat de EU snel met effectieve maatregelen komt om deze druk te trotseren en het dringende probleem aan te pakken.’

De Europese Commissie verzamelt bewijs om een concrete zaak aanhangig te maken bij de Wereldhandelsorganisatie. Maar China weet dat zo’n proces jaren duurt en is geenszins van plan om zijn toon te matigen. ‘Litouwen is niet meer dan een muis, of zelfs maar een vlo onder de poot van een vechtende olifant’, schreef de Global Times, de spreekbuis van de Chinese regering.

Ondertussen nemen de twijfels in Vilnius toe. Volgens President Gitanas Nauseda was de omstreden naam van het Taiwanese diplomatieke kantoor niet met hem besproken. ‘En nu moeten we de consequenties daarvan dragen.’

Chen wijst erop dat veel parlementariërs in Litouwen hier niet in mee gaan. ‘Litouwen heeft een goed besluit genomen door met ons in zee te gaan en wij zullen er alles aan doen om dat te bewijzen. Er is een miljard dollar beschikbaar voor joint ventures tussen bedrijven uit Litouwen en Taiwan en een apart fonds van tweehonderd miljoen dollar voor andere investeringen. Bovendien zullen onze zakenmensen en bedrijven alle containers met goederen uit Litouwen kopen die nu nog op zee dobberen en niet welkom zijn in Chinese havens.’

'Het intrigeert me dat Brussel huiverig is om zelfs maar verkennende gesprekken te voeren. De angst om China te irriteren speelt nog altijd een grote rol.’

De Taiwanezen zijn dankbaar voor de steun die ze uit Vilnius hebben gekregen. Ze omarmen het land. ‘Op een handelsbeurs in Taipei was er een stormloop op het paviljoen van Litouwen; vooral de verschillende biersoorten en de chocolade zijn zeer gewild.’

Taiwan wil graag een formalisering van de handelsrelatie met de hele EU. In 2015 scheef Brussel al dat Taiwan in aanmerking kon komen voor een investeringsovereenkomst. Maar uit angst voor een reactie van China gebeurde er niets. Eind vorig jaar was het Europarlement het gedraal zat en nam het een Taiwan-resolutie aan. Het parlement pleit daarin niet alleen voor een bilaterale investeringsovereenkomst maar ook voor het betrekken van het land bij internationale organisaties, samenwerking in de media, gezondheidszorg en hightechsectoren en uitwisselingen op het gebied van wetenschap, cultuur en personen. En om meteen de daad bij het woord te voegen reisde er in november vorig jaar voor het eerst een officiële delegatie van Europarlementariërs af naar Taipei. Chen: ‘Wij waren verheugd over deze ontwikkelingen, ze zijn voor ons zeer bemoedigend. Natuurlijk zijn de resoluties van het parlement niet bindend, maar ze reflecteren wel wat er leeft onder de bevolking.’

Heeft de Europese Commissie inmiddels toenadering gezocht? ‘Nee. Taiwan zit helaas nog steeds in de wachtkamer. Het intrigeert me dat Brussel huiverig is om zelfs maar verkennende gesprekken te voeren. De angst om China te irriteren speelt nog altijd een grote rol.’

Chen heeft haar hoop nu gevestigd op minister Wopke Hoekstra van Buitenlands Zaken. ‘Nederland is onze grootste handelspartner in Europa en op dit moment zelfs de grootste investeerder in Taiwan, groter dan Amerika en Japan. Het zou goed zijn als Den Haag op een of andere manier druk uitoefent op Brussel om op zijn minst gesprekken met Taipei te starten.’ In 2021 bedroeg de export vanuit Nederland naar Taiwan 10,2 miljard dollar en de import vanuit Taiwan ruim 8 miljard dollar.

Chen vindt de Duitser Reinhard Bütikofer aan haar zijde, de invloedrijke voorzitter van de China-delegatie van het Europarlement. De Taiwan-resolutie was vooral voor Bütikofer een overwinning; hij pleit al jaren voor nauwere banden met Taipei. ‘Het Parlement is heel eensgezind over de voorstellen in de resolutie. Ik verwacht dat een aantal ervan door steeds meer EU-lidstaten zal worden overgenomen en dat zal mogelijk van invloed zijn op het standpunt van de Commissie’, laat hij schriftelijk weten. ‘Ook zal de economische relevantie van Taiwan in het halfgeleider-ecosysteem in de toekomst steeds meer een rol gaan spelen. Het parlement zal consequent zijn in de aanpak van alle issues.’

Taiwan is marktleider in de productie van halfgeleiders (chips) die onmisbaar zijn voor techproducten; ze zitten in computers, huishoudapparatuur, auto’s en smartphones, maar ook in medische apparaten en militaire uitrustingen. Ook qua know how loopt het land voorop. Op Amerikaanse nieuwssites stond het bericht dat Taiwan alle chipfabrieken zal opblazen zodra Beijing besluit het eiland aan te vallen, zodat de kennis en productie niet in Chinese handen vallen.

Chen lacht er hartelijk om. ‘Dat is een hele wilde theorie.’ Ze verwijst het verhaal naar het rijk der fabelen, maar een mogelijke invasie van China durft ze niet uit te sluiten. Want China voert de druk op het eiland steeds verder op. Vorig jaar vlogen Chinese militaire vliegtuigen meer dan negenhonderd keer door de luchtverdedigingszones van Taiwan, een grove schending van het luchtruim en een keiharde provocatie.

‘Het is een soort routine geworden en niemand kijkt er meer van op in Taiwan’, zegt de diplomate die onlangs zelf nog in Taipei was vanwege haar zieke moeder. ‘Maar we zijn niet naïef. Volgens onze minister van Defensie, die veertig jaar in het leger heeft gezeten, is de dreiging nog nooit zo groot geweest. Taiwan heeft geen militaire dienstplicht maar naast een professioneel leger wordt er nu ook een eenheid opgericht met reservisten die altijd inzetbaar zal zijn en we bereiden ons met oefeningen voor op een invasie.’ Ook zijn de uitgaven aan defensie met 8,6 miljard dollar verhoogd voor de aanschaf van precisieraketten en nieuwe marineschepen. Het totale defensiebudget bedraagt zeventien miljard dollar in 2022.

Amerika heeft toegezegd Taiwan te hulp te schieten als het eiland wordt aangevallen. Ook de EU moet meer doen om het militaire machtsvertoon van China aan de kaak te stellen, vindt het Europarlement. Evenals de desinformatiecampagne via internet, waarmee Beijing de stabiliteit in Taiwan probeert te ontwrichten. ‘Het is belangrijk dat de EU er geen misverstand over laat bestaan dat een Chinese aanval van Taiwan onacceptabel zal zijn en grote gevolgen zal hebben op alle vlakken’, zegt Chen. ‘Wíj zijn niet uit op een confrontatie, wij willen vrede en rust in de regio en gelijkwaardigheid. En we willen dat de soevereiniteit van Taiwan gerespecteerd wordt, evenals onze democratie en de vrijheid van meningsuiting.’

In het één-land-twee-systemen-principe dat ooit werd bedacht door de Chinese oud-president Deng Xiaoping, om te zorgen voor een vreedzame hereniging met Hong Kong en Taiwan, gelooft geen Taiwanees meer. Ze zijn gewaarschuwd door de gebeurtenissen in Hong Kong. Daar voerde China in 2020 de draconische ‘veiligheidswet’ in waardoor iedereen vogelvrij werd. De semi-autonome status van Hong Kong is verleden tijd; politici worden monddood gemaakt, de vrije pers staat zwaar onder druk en alle activisten worden een voor een veroordeeld.

‘Zeker gezien de vernederingen van China in het verleden door westerse mogendheden begrijp ik het verlangen van de Chinese president Xi Jinping om een groot, krachtig en welvarend land te creëren’, zegt Chen. ‘Maar ik zou graag eens tegenover hem willen zitten om hem uit te leggen dat dit alleen mogelijk is als China wordt gerespecteerd door de wereldgemeenschap en als mensen graag in zijn land willen wonen. Dat is nu niet zo. Kijk naar Hong Kong, waaruit steeds meer mensen willen vertrekken. Ook in Taiwan zal geen politieke partij nog voor hereniging met China pleiten want die zal nauwelijks nog stemmen krijgen. Jonge Taiwanezen voelen zich niet eens Chinees.’

Uit protest tegen de mensenrechtenschendingen en de agressieve houding van het land heeft een aantal landen, waaronder de Verenigde Staten, Engeland, Canada, Australië, Denemarken, Litouwen en Kosovo besloten de Winterspelen te boycotten die in februari in China worden gehouden. De sporters gaan wel, de officials niet. Ook Japan en Nederland zullen geen officiële delegatie sturen maar ze willen het nadrukkelijk geen boycot noemen. De reden voor het Nederlandse besluit is dat er geen Nederlandse toeschouwers zullen zijn. Bij de afweging speelt ook mee dat er vanwege de pandemie amper mogelijkheid is voor overleg met de Chinese autoriteiten. ‘Dat zouden juist de momenten zijn waarop Nederlandse politici en diplomaten hun grote zorgen over de mensenrechtensituatie op een betekenisvolle manier zouden kunnen bespreken’, aldus Buitenlandse Zaken.

‘We respecteren het besluit van Den Haag’, zegt Chen. ‘De constatering dat een delegatie sturen weinig zin heeft omdat er geen bilaterale gesprekken kunnen plaatsvinden over mensenrechten, is ook een duidelijk signaal. Ook naar de entourage van Xi Jinping. Die moet uiteindelijk aandringen op verandering. Maar wat zich afspeelt in de bestuurlijke top in China weet niemand, dat is een soort black box.’