Jongens van stavast

Het communisme verbrokkelde voor ze naar de middelbare school gingen. Het marxistisch evangelie was voor hen geen verplichte lesstof meer. Ze grijpen er vrijwillig naar. Op campagne met de jonge Russen van de Komsomol.
NOVOSIBIRSK - De lucht is glashelder en de zon staat hoog aan de hemel. Er liggen nog wel hopen sneeuw in de straten van de Siberische stad Novosibirsk, maar de dooi heeft zich onherroepelijk ingezet en het weer is droog en aangenaam.

‘In de winter daalt hier het kwik tot veertig graden onder nul en lopen de mensen met dure bontmutsen rond’, vertelt Leonid Zjoekov (21). Leonid, een boom van een jongen, is communist en gaat gekleed in camouflageuniform. Hij is commandant van de plaatselijke Droezjina, een orde-eenheid die door de Komsomol - de Communistische Jeugdbond - in het leven is geroepen. Samen met twintig andere droezjiniki ziet hij toe op de orde op straat en houdt hij de wacht in buurthuizen en in discotheken.
'Als de mensen in het parkje hier in het centrum flaneren, worden er wel eens bontmutsen van een hoofd gerukt’, vertelt hij. 'Van de winter hebben we een keer gepatrouilleerd in het park. Het was de taak van onze Droezjina om diefstal van die bontmutsen te voorkomen.’
Monter marcheren de twintig jonge kameraden over Novosibirsks brede avenues. Novosibirsk is met zijn anderhalf miljoen inwoners de grootste stad van Siberie. De stad bestaat uit eindeloze flatwijken. De droezjiniki zijn op weg naar de gymzaal, waar ze trainen en nieuwe gevechtsoefeningen doornemen.
'Rusland verkeert in chaos en wij willen niet langer lijdzaam toezien hoe het land langzaam naar de afgrond afglijdt’, zegt een van hen. Ze hebben besloten de crisis en de daarmee samenhangende verloedering van de maatschappij aan te pakken. Net als elders in Rusland tiert de misdaad hier welig. Volgens Leonid maakt een handjevol ban dieten en criminelen de dienst uit in de stad. Terwijl zij zich verrijken met staatsgelden en windhandel, leeft de rest van de bevolking in schrijnende armoede.
'Politieagenten lopen tot de tanden bewapend over straat’, zegt Leonid, wijzend op twee passerende agenten die zware mitrailleurs met zich mee torsen. 'Vroeger konden ze het overdag af met een fluitje en droegen ze ’s avonds voor de zekerheid een gummiknuppel.’
Hij heeft deze woorden nog niet uitgesproken of de agenten haasten zich naar een oud dametje toe dat probeert gekookte aardappelen op straat aan de man te brengen. Als het vrouwtje geen ventvergunning blijkt te hebben, rekenen de agenten haar in en zetten haar op de achterbank van hun Lada. Leonid: 'Maar denk niet dat de politie de burgers beschermt tegen misdadigers. Zij houdt zich bezig met omaatjes die op de stoep een paar kopeken extra verdienen omdat ze van hun pensioen niet kunnen rondkomen. De echte misdadigers rijden breed glimlachend in hun vette mercedessen voorbij.’
Joera Rjabtsov, die met zestien jaar het jongste lid van de orde-eenheid is, vertelt dat hij vandaag voor de rechtbank moest verschijnen. Hij was er getuige van hoe vier oudere jongens een klasgenoot van hem in elkaar sloegen en hem zijn zakgeld afpakten. 'En ik heb helemaal niet ingegrepen’, bekent Joera beschaamd. Zijn houding was een droezjinik onwaardig, geeft hij grif toe. En dat terwijl hij zich juist bij de Komsomol had aangemeld om iets tegen dergelijke buitensporigheden te ondernemen.
'Het spook van het communisme waart over Rusland’, zegt Leonid gekscherend. Bij de parlementsverkiezingen van afgelo pen december kwamen de communisten als grote overwinnaar uit de stembus en de presidentskandidaat van de communisten, Gennadi Zjoeganov, staat al maanden aan kop in de opiniepeilingen. Aanvankelijk genoot het communisme vooral populariteit onder ouderen, maar nu krijgt het ook steeds meer vat op de jeugd.
De Komsomol was ooit een miljoenenclub. Het Komsomol-lidmaatschap gold als voornaamste opstapje naar een bloeiende partijcarriere. Bij deze organisatie deden ambitieuze jongeren contacten op die onontbeerlijk waren voor de verdere loopbaan. De Komsomol beschikte in de gehele voormalige Sovjetunie over gebouwen, theaters en contacten in regeringsgebouwen en met buitenlandse zusterorganisaties.
De laatste decennia kwam echter behoorlijk de klad in de ideologie. Toen eind jaren tachtig de Komsomol uit elkaar viel, maakten veel leden gebruik van de contacten en gebouwen om een eigen handeltje op te zetten. Een kleine kern bleef de communistische gedachte echter trouw en zette de Komsomol op idealistische leest voort. De afdeling van de Komsomol in Novosibirsk verhuisde naar een achterafkamertje aan de rand van de stad, van waaruit zij de jeugd weer probeerde te winnen voor de zaak van de werkende klasse.
Na de beschietingen van het Witte Huis in oktober 1993 verbood Jeltsin per decreet de Komsomol en alle andere communistische organisaties. Maar het decreet werd onwettig verklaard en de Komsomol zette zijn activiteiten voort. Inmiddels was de miljoenenpartij echter ingekrompen tot een marginaal groepje. Dat groepje distantieert zich nu van de vroegere Komsomol, waar de ideologie ver te zoeken was. De organisatie wil die ideologie weer nieuw leven inblazen.
Leonid denkt dat alleen de communisten in staat zijn orde op zaken te stellen in het land. De orde-eenheid van droezjiniki staat natuurlijk machteloos tegenover de georganiseerde misdaad, maar zij kan wel een steentje bijdragen met het organiseren van de jeugd. Leonid: 'Als wij niets doen, wie doet er dan we
l wat? Lange tijd hield ik mij verre van politiek. Ik vertrouwde erop dat de regeringsleiders zich over het volk zouden ontfermen. Maar langzamerhand begreep ik dat de autoriteiten zich alleen maar inzetten om hun eigen kas te spekken.’
Leonid nam de programma’s van de verschillende politieke partijen door en kwam tot de conclusie dat het communisme de enige oplossing bood. Hij werd lid van de Russische Communistische Arbeiderspartij - een van de acht communistische partijen in het land - en schreef zich in bij de Komsomol, die over heel Rusland zevenduizend leden telt. 'Twee jaar geleden ging nog niemand van mijn vrienden en studiegenoten naar de stembus’, vertelt hij. 'Maar de laatste tijd raken steeds meer jongeren actief bij de politiek betrokken. Velen van hen steunen de communisten.’
De kleine Joera heeft concrete redenen waarom hij naar het, in de ogen van deze communistische jongeren, zo glorieuze ver leden terugverlangt. Joera: 'Vroeger was het beter. Ik ben vier keer op vakantie geweest naar de Zwarte Zee. In 1987, 1988, 1989 en 1990. Toen gingen we elk jaar, nu gaan we nooit meer.’
DE HUIDIGE Komsomol-leden behoren tot de eerste generatie die niet met Marx en Lenin is grootgebracht. Het ontbreekt hen veelal aan de tijd om dat gemis in te halen en zich te verdiepen in de werken van de communistische aartsvaders. De meeste leden werken of studeren overdag. Leonid is student aan de zeevaartschool. Vorig jaar heeft hij stage gelopen op een schip dat de Ob - de grootste rivier van Siberie, waar Novosibirsk aan ligt - op en af vaart. Nu offert hij al zijn vrije tijd op aan de activiteiten voor de Komsomol en de Droezjina.
Op zondag gaat Leonid naar de gevechtstrainingen en sportoefeningen. Op maandag zijn er discussieavondjes in het stoffige kantoortje van de Komsomol, waar de leden dicht op elkaar gepakt hun ideeen uiteenzetten. Op dinsdag houdt de Droezjina een oogje in het zeil op een discoavondje van een middelbare school. In camouflageuniform staan de jeugdige bewakers verspreid over de dansvloer tussen de dansende bakvissen of bij de kassa waar opgewonden tieners zich verdringen. Als er iemand wegens ademnood flauwvalt, schieten drie droezjiniki meteen te hulp om de feestganger een hartmassage te geven.
De dag erna gaat Leonid campagne voeren voor de presidentskandidaat van de communisten, Gennadi Zjoeganov, de belangrijkste concurrent van Boris Jeltsin. Met een megafoon onder de arm stapt hij de ondergrondse in. In metrostation Stoedentskaja ontmoet hij even later een groepje van tien kameraden. Met zijn allen installeren ze zich onder het afdakje van het metrostation. Ze delen foldertjes van de partij van Zjoeganov rond en Leonid schalt door de megafoon dat iedereen die zijn steun aan Gennadi Zjoeganov wil betuigen, zijn handtekening bij hem op een lijst kan komen plaatsen. De meeste mensen lopen straal aan het groepje politieke agitatoren voorbij. Slechts enkele bejaarden vervoegen zich voor het tafeltje met de intekenlijst.
Hoewel nog overal in de stad beeldengroepen van arbeiders en afgesleten sovjetleuzen het communistisch verleden in herinnering roepen, is Novosibirsk geen marxistisch bolwerk. Bij de parlementsverkiezingen in december vorige jaar stemde 22 procent van de stadsbevolking op de communisten, twee procent minder dan het landelijk gemiddelde. Het staat in geen vergelijking met de steden in de Koezbaz - het industriele hart van Siberie ten zuiden van Novosibirsk - waar de communisten veelal meer dan driekwart van de stemmen in de wacht sleepten.
LEONID MAG DAN niet geschoold zijn in de marxistische leer, zijn geloof in het communisme is rotsvast. Bovendien is hij goed thuis in de geschiedenis van de partij. Van kritiek op de repressie die zijn land zeventig jaar in de greep hield, wil hij niets weten: 'Rusland was door de twee wereldoorlogen een verwoest land. Veel boeren waren van hun land verjaagd en veel bur gers uit hun huizen gezet. Er waren verraders die gestraft moesten worden. Natuurlijk vallen er in zo'n situatie slachtoffers, maar dat waren hoofdzakelijk schuldigen. In alle landen vielen slachtoffers. Neem de Verenigde Staten, waar tijdens de McCarthy-tijd talloze onschuldigen over de kling werden gejaagd.’
De vraag of met een overwinning van de communisten de democratie gevaar loopt, vindt Leonid onzinnig. 'Wat is democratie?’ stelt hij retorisch. 'Kan er sprake zijn van democratie als een arbeider al maanden geen loon uitbetaald krijgt en de rijke bovenlaag het land leegrooft? Neem bijvoorbeeld Athene, de bakermat van de democratie. De burgers konden de straat opgaan en op de volksvergadering hun politiek standpunt verkondigen. Maar tegelijkertijd bestond er slavernij. Wat betekent politieke vrijheid als mensen niet eens persoonlijke vrijheid kennen? In Frankrijk kregen dienstplichtigen pas in de jaren vijftig van deze eeuw stemrecht. Dat noemen we nou een bourgeois-democratie. In de Sovjetunie was er al begin deze eeuw algemeen stemrecht. Er kan alleen sprake zijn van een volledige democratie in een systeem van sovjets, dat wil zeggen van raden waarin de arbeiders een stem hebben.’
En met Lenin zegt hij: 'Het communisme is een historische noodzakelijkheid: Nu beweert men dat het een experiment is, maar Stalin heeft van een arm boerenland we`l een supermogendheid met kernwapens en een ruimtevaartprogramma gemaakt. Dat heeft ons land in zijn eentje klaargespeeld.’