Juffrouw groenteman

‘Ik weet echt niet wat het is met mijn gasten hier, maar er is altijd wat’, roept ze zo nu en dan met half gespeelde wanhoop. ‘Dat had Jim van der Woude laatst ook’, flapt ze eruit als Arjan Ederveen nog even naar de wc moet net voordat hij aan de beurt is. En de schrijver die niet precies doet wat ze van hem vraagt, valt ze midden in zijn wijdlopige verhaal in de rede. ‘Zo. Nu braaf dit verhaaltje voorlezen’, beveelt ze en ze wijst op het boekje dat voor hem op tafel ligt.

Hanneke Groenteman heeft haar draai gevonden. Eerst leek het niks te worden met haar, de kunst en de televisie. Roerend goed, haar eerste poging om bij de (VPRO-)tv een kunstprogramma te presenteren, was niet zo geslaagd. Dat lag niet aan de onderwerpen. Er was iets in de vorm van Roerend goed waardoor alle interviews, filmpjes en discussies verstijfden in eenzelfde keurslijf. Het had te maken met de serieuze manier waarop de gesprekken werden gevoerd, met het gedempte studiogeluid, met de beleefde cameravoering en met de bescheiden achtergrondmuziekjes bij de filmpjes. Kunst kreeg in Roerend goed een hoog Satie-gehalte.
Het was WimT. Schippers die erop wees dat er zoiets als een Satie- gehalte bestaat: een toon die steevast wordt aangeslagen als het gaat om kunst op televisie. In het portret dat de NOS enige tijd geleden over WimT. Schippers uitzond, was die toon me aanvankelijk niet eens opgevallen. Het programma begon met beelden van een vredig landschap en rustige pianomuziek. Satie. Even later zagen we de kunstenaar zelf, in de door hem ontworpen trouwzaal in de Stopera geinterviewd door Max Pam. Nog altijd klonk diezelfde rustige pianomuziek. Het geprek dreigde net op gang te komen toen Max Pam quasi-geirriteerd vroeg of die muziek niet af kon. Hij deed een deur open, en daar zat Reinbert de Leeuw op een piano zijn Satie-deuntjes te spelen. ‘Kun je niet iets anders spelen?’ vroeg Pam. De Leeuw dacht even na maar ging toen verder met zijn Satie-repertoire. Opdracht van WimT. Schippers, die bij een Echt Kunstenaarsportret ook Echte Kunstenaarsportretmuziek wilde hebben. Zelfs toen Schippers even later het Stedelijk Museum betrad om daar zijn eigen tentoonstelling toe te lichten, zat daar in de hal Reinbert de Leeuw aan zijn piano. En overal waar WimT. Schippers in het Stedelijk liep, hoorde je die Satie-klanken doorzeuren. Alsof zijn Echte Kunstenaarsverschijning de muziek opriep.
De serieuze toon die in Roerend goed werd aangeslagen had z'n weerslag op Hanneke Groenteman. Verdwenen was de vrolijke, baldadige vrouw die jarenlang de stemming in het radioprogramma Ophef en vertier bepaalde. Hoe saai was zij ineens op tv. Terecht besloot Groenteman om op te stappen. Ze zei dat ze zich niet thuis voelde op de televisie. Maar haar nieuwe VPRO-programma Plantage (zondag, 17.00 uur) bewijst dat ze wel degelijk met het medium uit de voeten kan. Als ze maar de ruimte krijgt om zichzelf te zijn. En die krijgt ze het best in korte gesprekken met verschillende gasten, en vooral in de aanwezigheid van een publiek.
In de beginbeelden van Plantage zie je dat publiek geanimeerd babbelen. Dat moet van Hanneke, gaf ze zelf eerlijk toe in een van de eerste afleveringen. 'Als het zo begint, gaan jullie allemaal geanimeerd met elkaar praten’, had ze gezegd. De aanwezigheid van dat publiek maakt de studio tot een arena, en ieder gesprek tot een intrigerend gevecht. Groenteman is het ene moment een brutale flapuit en het volgende een strenge juffrouw. Ze toont zich betrokken bij de mensen en onderwerpen die haar raken. Als iets of iemand haar niet raakt, reageert ze zichtbaar verveeld. Ze laat zich op een ontwapenende manier van haar stuk brengen door grillige types als Jim van der Woude en Herman Brood. Kortom: Hanneke Groenteman reageert. Ze vraagt iets van de kunst en de kunstenaars, maar ze geeft ook antwoord. Ze laat zien dat kunst iets teweeg kan brengen, in ieder geval bij haar.