Kabel te grabbel

De gemeente Amsterdam was nog wel zo in haar nopjes met de verkoop van de Amsterdamse kabel. ‘De misverkoop van de eeuw’, vindt Luc Sala. Een referendum moet er komen. De digitale snelweg moet immers open voor de burgers en niet voor de multinationals.
ZES JAAR GELEDEN stond Luc Sala nog te daveren van een mega-midlife-crisis. Hij kon bogen op een glansrijke carriere in het commerciele computerwezen. Als ‘commercant’ van Philips sleet hij met verve telefooncentrales aan Saoedi-Arabie en toen de Eindhovense firma zijn methoden als ‘te onconventioneel’ afkeurde, begon hij met nog meer succes voor zichzelf. Maar het was niet genoeg. ‘We vergeten de mens’, besefte de in Delft afgestudeerde technisch ingenieur. Vanaf dat moment zocht hij naar manieren om zijn technische vernuft in balans te brengen met de leer der psychedelica en de New Age.

Hij zocht aansluiting met Amerikaanse virtual reality-pioniers als ex-LSD-profeet Timothy Leary en John Perry Barlow, tekstschrijver van de legendarische Californische hippie- formatie Grateful Dead. Sala groeide al snel uit tot een van de belangrijkste ideologen van de virtual reality, de leer der computergestuurde bewustzijnsverandering. Legendarisch werden de ‘cybersalons’ in zijn oogstrelende woning in het Gooi, die open stond voor een bont gezelschap van underground-types.
Anno 1995 staat de 45-jarige Sala aan het hoofd van een veelkoppig imperium. Hij is uitgever en hoofdredacteur van diverse bladen, waaronder Ego 2000, 'magazijn voor transformatie en bewustwording’. Zijn bedrijf Egosoft is al jaren bekend van de verkoop van brainmachines, waarmee dezer dagen menig manager na een dag vol stress via lichtprikkels in de ogen het nirvana van het onderbewuste binnentreedt. Ook geniet Sala enige bekendheid als New Age-dichter (met regels als 'Who am I but my friends within me?’) en staat hij aan het hoofd van het aan de Amsterdamse Lijnbaansgracht gevestigde cybercafe Myster 2000, waarmee hij naar eigen zeggen zijn grote New Age-concurrent Ronald Jan Heijn van de spirituele supermarkt Oibibio genadeloos wegconcurreert. 'Zo'n beetje alle Tibetaanse lama’s die begonnen bij Oibibio zitten nu bij mij in Myster 2000’, meldt Sala met zichtbaar genoegen.
SINDS ENIGE weken geniet Sala in Amsterdam echter vooral bekendheid door een burgerinitiatief zonder weerga. Vrijwel in zijn eentje heeft hij een offensief ontketend tegen de voorgenomen verkoop van het Amsterdamse kabelnet KTA aan het consortium A 2000 van Philips en de Amerikaanse firma US-West. Het Amsterdamse gemeentebestuur is van zins dit kabelnet - een van de modernste en dus meest begeerde netten ter wereld - te privatiseren.
Reeds drie jaar is de gemeente in de persoon van de VVD-wethouder van financien Frank de Grave achter gesloten deuren in de weer geweest om uit de dertig biedende firma’s de beste partij te selecteren. Begin deze maand viel de keuze op het A 2000- consortium, dat a raison van zevenhonderd miljoen gulden greep zou krijgen op het totale Amsterdamse televisiewezen. De uitgevers Perscombinatie en De Telegraaf krijgen binnen A 2000 een bescheiden aandeel. Vanwege de geschiktheid van het hoofdstedelijke kabelnet voor telefoonverkeer (het net is vrijwel geheel van glasvezelkabel en dus uiterst geschikt voor supersnel digitaal verkeer) zouden Philips en US-West ook nog eens een nieuw telefoonnet kunnen gaan exploiteren.
Het stadsbestuur verkeert nog steeds in de overtuiging dat het een geweldige deal heeft gesloten. Met de koopsom wil het nieuwe, ambitieuze projecten als de nieuwe wijk IJburg financieren. Maar volgens Sala gaat het hier om 'de misverkoop van de eeuw’. In zijn ogen krijgt A 2000 via het Amsterdamse kabelnet voor een habbekrats een gevaarlijke monopoliepositie in de schoot geworpen. De droom van een verdere democratisering van de maatschappij via de elektronische snelweg komt door dat monopolie in gevaar, zo meent hij.
Met dezelfde razende energie als waarmee hij zijn eigen zakenimperium opbouwde, voert Sala nu een permanente campagne ten stadhuize en in de media. Aan Frank de Grave vroeg hij al onomwonden of deze 'gekocht’ was door de uitverkoren partij. Het antwoord luidde ontkennend, waarop Sala tot geen andere conclusie kan komen dat 'computeranalfabetisme’ de voornaamste drijfveer is geweest voor de verkoop van de kabel. Daarmee onderscheidt de hoofdstad zich van een stad als Rotterdam, waar bewust is gekozen voor een strategie van geduld, juist met het oog op ontwikkelingen in het mediawezen die de prijs van het net naar verwachting alleen zullen opdrijven.
SALA: 'HET GEBRUIK van de kabel staat nog maar in de kinderschoenen. We gaan in snel tempo naar een tijd dat de digitale snelweg zal worden gebruikt voor betalingsverkeer, voor alle mogelijke contacten tussen burger en overheid, voor alle vormen van propaganda ook. Wie eigenaar is van de kabel, heeft de macht, zo simpel is het. Wie dat kabelnet, zoals Amsterdam nu dreigt te doen, voor de volle honderd procent aan een particulier consortium verkoopt, springt heel roekeloos om met zijn democratie. Dat moet de gemeente zich eens gaan realiseren. In Amerika staat US- West zwaar onder druk van de lobby-organisaties van de Moral Majority. Philips staat onder invloed van de Morele Herbewapening, ook geen kleine club, maar die is tenminste nog een beetje democratisch gezind. Wil men dan echt naar een situatie waarin dergelijke pressiegroepen het indirect voor het zeggen krijgen in Amsterdam, de meest vrije stad van de wereld?
Waar ik voor pleit, is voor kleinschaligheid en voor het behoud van invloed van de gemeente op de kabel. Ik hou van het Amsterdam van de smalle stegen en de pleintjes. Zo zou die toekomstige kabel van Amsterdam, met zijn honderden kanalen en toepassingen van ieder mogelijk karakter, er ook uit moeten zien. En niet als zo'n massale, centraal gestuurde eenheidsworst die het onder A 2000 zal worden.
We gaan nu een tijdperk binnen waarin alle grote players in de telematica elkaar bevechten om het bezit van de grote kabelnetten. Logisch, want zo worden de kaarten geschud voor invloed en macht. De komende jaren stijgt de waarde van de kabelnetten, zeker van zo'n hypermoderne als die van Amsterdam, enorm snel, dat kan gewoon niet anders. In zo'n situatie is het niet alleen moreel en cultureel, maar ook financieel zeer verstandig van de overheid om zeggenschap te houden. Dat kan ook makkelijk. In een stad als Stockholm is er om die reden bewust gekozen voor behoud van de kabel. Een traditioneel sociaal-democratisch ingestelde gemeente als Amsterdam moet daar dan zeker voor kiezen.
Om de benodigde financien te krijgen voor de verdere ontwikkeling van het kabelnet, kan gewoon een deel van de aandelen in KTA worden verkocht. Twintig procent lijkt mij voorlopig wel voldoende. Daar zijn genoeg liefhebbers voor, dat heb ik al lang gemerkt. Goed, dan gaat de ontwikkeling van het net maar wat langzamer, wordt het maar een zooitje van allerlei met elkaar in de clinch liggende partijtjes. Alles beter dan zo'n onbeinvloedbare monocultuur. Philips zou zich dat ook moeten realiseren. Ik heb ze er al een brief over geschreven. Binnenkort spreek ik met Frits.’
Via zijn imposante netwerk aan contacten in de wereld der telematica heeft Sala inmiddels veel zaken naar boven gehaald waar de gemeenteraad, die 28 juni aanstaande over de verkoop dient te beslissen, weinig tot geen kennis van had. Een van de adviesbureaus die de gemeente had ingehuurd in de KTA-zaak, de firma Stratix Consultants, zou in een geheim rapport hebben geadviseerd om het kabelnet wel degelijk in eigen hand te houden. Dat rapport is tot nu toe niet naar buiten gebracht. Ook heeft Sala ontdekt dat de gemeente tijdens de onderhandelingen met A 2000 geen enkele aandacht heeft besteed aan de publikatierechten van de programmagegevens van de zendgemachtigden op de kabel.
Sala: 'Dat is een verborgen schat. De deal is zo geregeld dat die rechten automatisch toevallen aan de kabeleigenaar. Die kan dan een blad maken waar geen tv-kijker in Amsterdam omheen kan. Zo'n blad is al snel meer dan honderd miljoen gulden waard. In het contractmodel schijnt ook een clausule te staan waarin staat dat A 2000 honderd miljoen gulden minder hoeft te betalen als blijkt dat er geen telefonie via de kabel mag worden bedreven. Dat betekent dat dat dus voor honderd miljoen is verkocht. Dat is echt om te huilen zo weinig. Amsterdam moet wakker worden. Het gemeentebestuur privatiseert dus zonder te demonopoliseren. Dat is niet minder dan onbehoorlijk bestuur, zelfs reden om naar de rechter te stappen, vind ik.’
Essentieel is ook het feit dat de gemeente schermt met groteske berekeningen van de benodigde investeringen in de kabel, aldus Sala. 'Gesproken wordt over een investering van een half miljard gulden. Dat wordt dan gebruikt om de verkoop aan A 2000 te rechtvaardigen, want zo'n som heeft de overheid nu eenmaal niet. Maar dat bedrag is een pure illusie. Met dertig miljoen kom je vorlopig al een heel eind. Daarna kan je het net stukje voor stukje optimaliseren. Het zijn gewoon financiele rookgordijnen.’
Een andere grote zorg van Sala is dat de kabel zijns insziens straks ontoegankelijk wordt voor minder gefortuneerde, niet commerciele gebruikers. 'Je hebt in Amsterdam geweldige initiatieven op de kabel. Zo'n programma als Mokum TV bestiert volgens mij nu al de stad. In de nieuwe opzet onder A 2000 is het maar zeer de vraag of dat behouden kan blijven. De gemeente pareert die kritiek door te zeggen dat er in het contract staat dat tien procent van het kabelnet gereserveerd is voor het niet-commerciele domein, maar wel tegen marktprijs. Ja hallo zeg, daar gaat het juist om. Door die marktprijzen worden niet-commerciele diensten weggedrukt. Ik ben bang dat we op het gebied van de digitale snelweg toegaan naar een situatie van haves en have nots. Eigenlijk zou iedere Amsterdammer gewoon gratis een toegang tot Internet moeten krijgen. Elke dakloze zijn eigen e-mail-adres. Daar moeten we naartoe.’
DEZER DAGEN IS Sala vrijwel dagelijks in de gangen van het stadhuis te vinden, het ene na het andere raadslid bewerkend. Roel van Duijn en Leo Jacobs van de Groenen-fractie heeft hij al aan zijn zijde in zijn voornemen om een referendum te organiseren wanneer de raad onverhoopt toch besluit om met A 2000 in zee te gaan. Ook GroenLinks tendeert in Sala’s richting. Er is echter sprake van een geheimzinnig verbond van fracties ten stadhuize die al op voorhand hebben afgesproken dat de KTA-kwestie 'niet referendabel’ is. Hoewel niemand wil bevestigen dat er zo'n afspraak ligt binnen het college van B & W en de verwante fracties van PvdA, VVD en D66 zich in alle bochten wringen om die hamvraag te omzeilen (verder dan 'Het zit er waarschijnlijk toch niet in’, wil PvdA- fractieleider Eberhard van der Laan bijvoorbeeld niet gaan, terwijl zijn vice-voorzitter Ayhan Yalin volstaat met de belofte dat herhaling van zo'n blokkade in de toekomst zal worden vermeden), lijkt de gemeenteraad nu al geconfronteerd met een fait accompli. Hoewel de voorgenomen verkoop nog maar sinds drie weken openbaar is, lijkt een 'nee’ nu al taboe.
Om dat nog wat kracht bij te zetten jongleert wethouder De Grave met het verhaal dat de gemeente een bedrag van veertig miljoen gulden kwijtraakt als de deal met A 2000 wordt afgekeurd. Dat geld zou men kwijt zijn aan boeteclausules en andere bepalingen zoals overeengekomen met de betrokken bank, de Union Bank de Suisse, en de betrokken partijen, alsmede kosten voor advocaten, adviseurs en notarissen. Kortom: terwijl het instrument van het referendum een facelift leek te worden voor de Amsterdamse democratie, wordt een referendum in een kwestie van het allervitaalste belang als het kabelwezen al op voorhand uitgesloten. Of de gemeenteraad komt nog tijdig tot inkeer.
Aan Sala zal het niet liggen. Sala: 'Ik geloof in de auto-conspiracy. Niets gebeurt toevallig. Ik ben spontaan in deze zaak gerold, en het bevalt me prima. De politiek ligt me wel. Ik ga erin. Binnenkort begin ik met een eigen partij, de Partij van het Hart. Amsterdam moet gezellig blijven!’