Sadegh Hedayat, Boodschap van Kafka

Kafka & hond

Sadegh Hedayat

Boodschap van Kafka

Uit het Perzisch (1948) vertaald

door Dr. Ali Soleimani

Het Talenhuis, 116 blz., e 15,-

In 1965 werden lezers aangenaam verrast door De blinde uil, een roman van de Perzische schrijver Sadegh Hedayat (1903-1951), door Jacques Hamelink uit het Engels vertaald (zoals dat toen nog ging). Het was een tegelijk zwaar existentialistisch (freudiaans) én exotisch verhaal. Geen wonder dat de auteur zelfmoord pleegde, in 1951 in Parijs, waar anders – er werd niet bij gezegd dat hij daar al om gezondheidsredenen was, na alweer twintig jaar als kantoorklerk in Teheran te hebben gewoond. De roman uit 1936 is in 1987 opnieuw uitgegeven (Coppens), vertaald uit het Perzisch (Farsi); daarna zijn nog enkele verhalenbundels gevolgd. In de boekhandel uiteraard niet meer te vinden. In 2003 begon het in Drachten gevestigde Talenhuis, bij wijze van «hommage aan de honderdste geboortedag», een serie kleine uitgaven. De 103e geboortedag wordt nu opgeluisterd met de vertaling van een essay uit 1948 over Kafka en een kort verhaal, De zwerfhond, uit 1942. Bij het essay mag je het tijdstip niet vergeten: de tot dan (in Europa, zegt Hedayat er expliciet bij) nagenoeg onbekende Kafka wordt herkend door «mensen die na de oorlog in hun harten de weerklank van de lege wereld voelden». Van de «boodschap» uit de titel wordt gezegd dat de inhoud ervan niet ter zake doet, het belangrijkste was het nieuwe stemgeluid. Het essay is bovendien niet in Europa (Parijs), maar in Teheran gepubliceerd. Het lesje existentialisme was er dus een van een Pers die een jaar of vier in Parijs had gestudeerd, maar uitleg aan wie? De Europese lezer van nu zal over Kafka weinig nieuws lezen, of het moeten termen als «joods bloed» en «joodse valse gemeenschap» zijn. Wat Hedayat in Kafka leest (voor een deel één op één: de biografie in literatuur vertaald), is vooral weerspiegeling van zijn eigen literaire en filosofische interesses, waarvoor dromen (en vooral: nachtmerries), obsessies en angst centrale begrippen zijn. Hedayat zelf associeert zijn eigen verhaal De zwerfhond niet met Kafka; dat het om een hond gaat is ook niet genoeg. Het is een verhaaltje over een hond die doordat hij achter een teef aan gaat zijn baas kwijtraakt, waarna de behoefte om geaaid te worden zijn dood wordt, die van de zwerfhond. Behalve de (niet altijd in vlekkeloos Nederlands) vertaalde teksten, bevat de uitgave informatie over Kafka, uit een encyclopedie, en wat feitelijke gegevens over Hedayat, onder meer een foto van zijn graf op Père-Lachaise.

Medium kafka