Kale zeeën

ENKI BILAL
ANIMAL’Z
Casterman, 104 blz., € 18,-

Het thema van een postapocalyptische wereld waarin individuen en kleine groepjes vluchtelingen zoeken naar een laatste veilige plek is niet nieuw in de sciencefiction. Denk aan de Mad Max-films of talloze Japanse manga. De vluchtelingen houden zichzelf een worstje voor, waarin, volgens geruchten, de huidige beschaving nog enigszins zou zijn geconserveerd. De meest plausibele verklaring voor de ondergang van de wereld in die verhalen was meestal een atoomoorlog. In de nieuwe sciencefictionstrip van Enki Bilal is de wereld zoals wij die kennen ook verdwenen, maar dit keer door een milieuramp. Wat er precies is gebeurd in Het infarct wordt uiteengezet in een paar regels voorafgaand aan het verhaal. Klimaatverstoring, natuurrampen, kortom ‘de natuur heeft haar woede gekoeld’. In de wereld daarna dwalen wanhopige mensen rond op zoek naar ‘Eldorado’s’, enclaves waarin mensen zich herorganiseren. De enige manier van transport is per boot. Wanneer deze ramp zich heeft voorgedaan is onduidelijk. Ergens in de toekomst maken we kennis met personages die elkaar bevechten of juist samenwerken.
Een van de belangrijkste thema’s in dit verhaal is de rol van dieren in de toekomstige maatschappij. Na genetische experimenten zijn er mens-dolfijnkruisingen ontstaan. Mensen kunnen zich met een ‘compressiepak’ transformeren tot een dolfijn, waardoor ze in de waterwereld kunnen overleven. De gewelddadige hoofdpersoon (die zich na een korte blik op een schilderij Frank Bacon noemt) kaapt het schip van Kim Owles. Zij weet toch te ontsnappen en wordt gered door een eenzame cowboy op een zebra. Later sluit zij zich aan bij een ander groepje overlevenden, onder wie zich Ferdinand Owles bevindt, de professor die leiding gaf aan de genetische experimenten. Komt er nog een echte ‘showdown’, of kiest iedereen eieren voor zijn geld en werken ze samen?
In de ijzige, grijze wereld van Animal’z dobbert iedereen maar een beetje rond, op zoek naar Straat 17, een bevaarbare doorgang. Door de toevallige ontmoetingen ontstaan schermutselingen en bondgenootschappen, die uiteindelijk de verhaalstructuur aannemen van een simpele western. Die spanningsboog is van ondergeschikt belang en heeft als functie om het verhaal voort te stuwen, waardoor Bilal ons zijn bizarre, filosofische toekomstvisie kan tonen. Mens en dier zoeken in deze toekomst naar een nieuwe manier om samen te leven. Dieren die tot dan toe als vredelievend werden beschouwd, zoals walvissen, worden superroofdieren en duiken op uit het ijs om iemand mee te sleuren.
De versmelting tussen mens en dier gebruikte Bilal al in eerdere verhalen, rondom het personage Nikopol. In deze Nikopol-trilogie draaide alles om Egyptische goden die terugkeerden naar de aarde. Deze goden met dierenhoofden waren eigenlijk almachtige buitenaardse wezens die een menselijke vorm aannamen.
Met Animal’z slaat Bilal inhoudelijk en wat vertelvorm betreft geen nieuwe wegen in. Hij verweeft gebeurtenissen op een compacte manier en propt op sommige momenten zo veel informatie op een pagina dat je bijna een novelle nodig hebt om in woorden weer te geven wat er gelijktijdig gebeurt. Zo laat hij vaak een commentaarstem zien in een afwijkende typografie, terwijl de tekeningen tonen wat zich op een andere locatie afspeelt. Hij daagt zo de lezer uit om alle informatiestromen tot een begrijpelijk geheel te maken. Zijn tekenstijl is wel veranderd. Waar Bilal eerder een paar jaar nodig had om eindelijk een opvolger te produceren, is Animal’z verrassend snel getekend. Bilal werkt nu direct in een grove potloodstijl, met slechts een paar felle kleuraccenten. Bovendien is de locatie van kale zeeën of ijslandschappen ook makkelijker neer te zetten dan een ingewikkelde samenleving vol technologie en flatgebouwen (Monster).
De filosofische overpeinzingen van de gedoemde personages uit Animal’z (de cowboy op de zebra praat alleen in citaten van onder anderen Flaubert, Borges en Schopenhauer) horen bij Bilals bombastische, sombere stijl. Net als in zijn vorige, volgens sommigen onbegrijpelijke Monster-vierluik, waarin hij een toekomstwereld creëerde rondom conceptuele kunst en terrorisme, zijn de personages in Animal’z stuk voor stuk zwaar op de hand. In Bilals wereld is er geen ontsnappen mogelijk. Als je een beetje mazzel hebt en je je over bepaalde scrupules heen weet te zetten is er een kansje dat je het zou kunnen overleven. Maar wat dan?