Kantoorduo

Martin Bril & Dirk van Weelden, Arbeidsvitaminen: Het ABC van Bril & Van Weelden, Bezige Bij, 1987, Modern antiquariaat Van Gennep, 3 14,90
Een jongensboek is het en nog een aardig jongensboek ook. Ene Bril en ene Van Weelden brengen hun tijd door in hun kantoor in een Amsterdamse afbraakbuurt, bevolkt door Marokkaanse gezinnen, krakers en honkvaste Dapperbuurters. Vanuit hun kantoor slaan ze de bewoners gade: de motorrijders die hun rijtuig door kwijlende honden laten bewaken, de jenevervrouw en de dikke Surinamer die voortdurend aan een fles bier lurkt. Natuurlijk doen ze meer dan kijken. Ze ouwehoeren eindeloos. Over het uiterlijk van Gertrude Stein, over het historisch materialisme, over Japanse technologie, het ziekenfonds, voetbal, ja waar eigenlijk niet over. En ze schrijven. Over café Het Pumpke in Limburg, over apostel Paulus, Flaubert, Kerouac, meisjesbipsen, ja waar eigenlijk niet over. Alle mogelijke genres beoefenen ze, van het essay tot het fictieve vraaggesprek, van heuse verhalen tot contactadvertenties, van een brief aan ‘Lieve Mona’ tot filmscenario’s. Oeverloze meligheid en ernst, verhevenheid en platvloersheid, het gaat allemaal hand in hand.

De logboekachtige verslagen van de werkdagen van het komische kantoorduo en alle stukjes die ze schrijven, vormen samen het jongensboek. Arbeidsvitaminen: Het ABC van Bril & Van Weelden is een merkwaardig soort encyclopedie. Van een hiërarchie is geen sprake. Je kunt het ABC vergelijken met een tv-avond en de lezer met een tv-kijker die zich vrolijk zappend een eigen weg door het boek baant.
Is dat erg? Zijn de Arbeidsvitaminen net als het gelijknamige radioprogramma een vrijblijvend allegaartje? De wereld is ingewikkeld en het geloof in een dwingend verband is allang verdwenen, laat het duo een eigentijdse incarnatie van de encyclopedist Diderot - roepnaam: Dino - bedenken: ‘Ik had graag een visie op het verband tussen de kunsten, de politiek, de liefde en de toekomst gepresenteerd, maar de problemen beginnen al bij het woord “visie”.’ Een huidige encyclopedie, in de zin van 'samenvatting van de wereld’, kan volgens Dino dan ook niet anders dan de complexiteit van de wereld weergeven. Bril en Van Weelden worden gelukkig helemaal niet somber van dat inzicht. Enthousiasme is het beste medicijn tegen wanhoop en melancholie, schrijven ze in het essay over de filosoof Berkeley. Daarom zijn de Arbeidsvitaminen ook zo'n mooi jongensboek: opgewekt maar toch ernstig gaan de schrijvers de wereld te lijf.