B.S. Johnson, De dubbele boekhouding van Christie Malry

Kantoorleven

B.S. Johnson

De dubbele boekhouding van Christie Malry, uit het Engels (Christie’s Malry’s Own Double-entry, 1973) vertaald door Marijke Versluys

Atlas (De twintigste eeuw, nr. 45), 185 blz., € 18,50

«Christie Malry was een eenvoudige ziel», zo begint het eerste hoofdstuk, eenvoudig is ook zijn stappenplan: om bij het grote geld te komen gaat hij bij een bank werken. Een schriftelijke cursus brengt hem op zijn «reuze-idee» van een dubbele boekhouding voor eigen gebruik, een morele: tegenover iets slechts dat hem wordt aangedaan dient iets goeds te staan.

Medium geen 20idee 20waarom 20boek

Ressentiment is hem kennelijk aangeboren, hij begint zijn wraakoefeningen met een vliegende start. Tussentijds maakt hij de balans op: links de schade (debet) en rechts de vergoeding (credit). Het gaat van klein naar groot: beledigt een superieur hem, vindt er een valse bommelding plaats, maar er kunnen ook 20.479 West-Londenaren sneuvelen doordat Christie cyanide in het drinkwater stort. Daarover de volgende literaire insidersgrap: «In totaal overleden er die ochtend ruim twintigduizend mensen aan cyanidevergiftiging. Dat was het eerste getal dat me inviel, aangezien het ruwweg het aantal woorden is waaruit deze roman tot dusver bestaat.»

Ik is de schrijver van deze experimentele roman, en dat experiment hield in dat hij af en toe met zijn personages – of over hun hoofd heen met de lezer – over de «roman» discussieert. «Wie zit er op dikke romans te wachten?» vraagt Christie aan de schrijver. Waarom zou je een maand lang al je vrije tijd besteden aan het lezen van een roman van duizend pagina’s, terwijl een bioscoopje maar één avond kost. Ik vrees dat Johnson (die in 1973 op veertigjarige leeftijd een eind aan zijn autobiografie maakte) precies beantwoordde aan het cliché van die dagen: eerst schrijf je een gewoon verhaal en dan zet je er de schaar in, plakt wat en voegt er wat onderonsjes met de lezer aan toe. Was het een satirisch verhaal, dit verknipte verhaal over een facturist in een fabriek van zoetigheden? Misschien was het zelfs een satire op het kantoorleven. Wat toentertijd het meest opzien baarde, doet nu gedateerd aan; dit was toen al meer provocatie dan experiment.

Atlas heeft inmiddels een stevige reeks met herdrukken van modernen (van Faulkner, Pirandello en Charms tot Calvino en Milosz). Dit is de eerste vertaling van werk van Johnson. Jonathan Coe schreef een biografie over Johnson die minstens zo interessant is als diens werk. Curieus is het boekje wel – en geen dik boek.