Kantoormensen hebben ook gevoel

Tom Rachman, De onvolmaakten. Vertaald door Tjadine Steenman, € 18,50

De personages in de in de Verenigde Staten lovend ontvangen debuutroman The Imperfectionists van Tom Rachman zijn getrouw aan de slim gevonden titel; het zijn mensen die bijna uitsluitend focussen op de kleine en grote onvolmaaktheden van het leven, soms zozeer dat ze het mooie niet meer zien.

Medium rachman onvolmaakten

Rachman (1974) was journalist voor Associated Press, onder meer als correspondent in Rome. Daar speelt The Imperfectionists ook, op de redactie van een kwakkelende internationale krant. De levens van de redactieleden komen voorbij. De necrologieschrijver Arthur loopt er de kantjes van af, totdat zijn dochter overlijdt en in hem een tomeloze ambitie opsteekt die op de werkvloer over lijken gaat. Hardy schrijft over economie en krijgt iets met een werkloze vent die op haar spaargeld teert. Craig is de bikkelharde redactiechef wiens reputatie ineenstort als de hele redactie via een uitgelekte e-mail over de ontrouw van zijn bloedmooie vriendin leest. De hoofdredactrice Kathleen ontdekt het overspel van haar man: ‘When she realizes that Nigel is having an affair, her first sentiment is satisfaction that she figured it out. Her second is that, despite all the palaver about betrayal, it doesn’t feel so terrible. This is pleasing - it demonstrates a certain sophistication.’ Hoezeer ze hem intellectueel ook als inferieur ziet, het lukt haar vervolgens niet haar eigen buitenechtelijke affaire van de grond te krijgen.
Waar lijkt het op? Het doet een beetje denken aan de pijnlijke humor van de BBC-serie The Office, en soms aan het laatste seizoen van de succesvolle tv-serie The Wire, waarin een groepje journalisten hard werkt, omdat ze zonder hun dwangmatige professionaliteit geen raad weten met het leven. De literaire inspiratiebronnen van Rachman verschillen, de satire op journalistiek (Rachman weet vooral de met quasi-wijsneuzige afkortingen overladen spraak goed te vangen) doet denken aan die in Scoop (1938), de Fleet Street-parodie van Evelyn Waugh. De invloed van de meesterlijk sardonische Roald Dahl openbaart zich in het hoofdstuk over Abbey Pinnola, de chief financial officer van de krant, die bij de medewerkers doorgaans bekendstaat onder de pejoratieve bijnaam 'Accounts Payable’. Pinnola treft tijdens een intercontinentale vlucht van Rome naar de VS Dave Belling naast zich, een medewerker van de krant die zij zojuist heeft laten ontslaan. In eerste instantie vindt ze het vreselijk - tijdens kantooruren streeft ze ernaar rigide professioneel te zijn, nu zit ze in joggingbroek en met paardenstaart - maar als het gesprek vordert blijkt Dave charmant, hij maakt wat grapjes over zijn ontslag, blijkt van dezelfde boeken te houden als zij. Rachman laat het verhaal beginnen als een observatie van de ongemakkelijke verplichte intimiteit die ontstaat wanneer je elf uur naast iemand moet zitten, op zoveel kilometer hoogte, maar voert heel soepel, heel langzaam, de seksuele spanning tussen Dave en Abbey op. En net als je een boy meets girl-verhaal verwacht voert Rachman de spanning verder door, en - zonder te veel te verklappen - eindigt het verhaal in een totaal onverwachte wraak-seks-fantasie.
Rachman verruilt het sadisme moeiteloos voor humanisme in het verhaal over Herman Cohen, de chef eindredactie. Hij is het narrige journalistieke geweten van de krant, de nestor die altijd het idee heeft in de schaduw te staan van zijn beste vriend, de flamboyante Jimmy. Als Jimmy Rome bezoekt beschrijft Rachman de twee vrienden alleen vanuit Herman; het is alsof Jimmy geen stem heeft, alsof hij alleen in de fantasie van Herman leeft. Herman wil Jimmy eren en vraagt hem een opinieartikel te schrijven voor zijn krant, Jimmy zegt toe, maar als Herman het leest blijkt het een oeverloos, gedachteloos stuk te zijn. En dan spreekt Jimmy voor het eerst; snapt Herman dan niet dat niet hij, Jimmy, de getalenteerde was, maar dat Herman dat was? Als Herman naar huis rijdt denkt hij aan zijn echtgenote Mirjam (hij glimlacht), zijn dochter (wat een lieve jonge vrouw), zijn kleinkinderen (wat zijn ze grappig en verschillend!), zijn jaren in Rome (een heerlijke stad, als je erover nadenkt) en zijn werk (ik heb mezelf nuttig gemaakt). Opeens realiseert hij zich dat hij al die jaren nooit geweten heeft hoe gelukkig hij is. Al die jaren in de schaduw van Jimmy, hij had op een ongelukkig leven gerekend, maar hij heeft het tegenovergestelde gekregen. Het is bijna niet te geloven.
Als je de hoofdstukken beschrijft valt op hoe geconstrueerd Rachman schrijft - door een bepaald perspectief te kiezen, door naar een clou toe te werken, door een stuk informatie verborgen te houden - en lijkt The Imperfectionists 'slechts’ een verhalenbundel, waarin de auteur steeds nieuwe manieren zoekt om zijn personages een emotionele oplawaai te verkopen. Maar in werkelijkheid is er een dieper verband. Uiteindelijk slijpt The Imperfectionists in ieder hoofdstuk vanuit een ander perspectief dezelfde terugkerende ideeën: dat elke kantoorcultuur zijn onmenselijke kanten heeft, dat je je collega’s nooit zo goed kent als je denkt, dat de grens tussen het professionele en het persoonlijke leven op z'n best vaag is, en, in dit specifieke geval, dat de journalistieke en commerciële afdelingen aan elkaars lot verbonden zijn, maar door wederzijds wantrouwen gescheiden van elkaar leven. Die overkoepelende thematiek geeft het boek extra urgentie; het is een romantische lofzang op een beroepsgroep die in deze digitale tijd onder druk staat, en een bitterzoet groepsportret waarin Rachman zijn imperfectionisten wonderlijk tot leven laat komen.

De Nederlandse vertaling, De onvolmaakten, verschijnt deze maand bij Nieuw Amsterdam

TOM RACHMAN
DE ONVOLMAAKTEN
The Dial Press, 272 blz., € 23,95