Kartelpolitiek

En zo kon het gebeuren dat een man zonder eigenschappen ineens de eerste president van Europa, of preciezer, van de Europese Raad werd. Het klinkt als een modern sprookje, de modale burger die in een vlaag van overmoedige ambitie zijn nek uitsteekt en prompt koning wordt, maar het is natuurlijk het omgekeerde. Niet zijn kracht, maar zijn vermeende zwakte maakt de nieuwe leider populair. Unaniem werd voor een anonieme leider gekozen. Het sluit naadloos aan bij de huidige herleving van het nationaal protectionisme en het binnenslepen van eigen nationale (financiële) winsten, met maling aan het internationale eindresultaat.

Allen speelden het verkiezingsspel neo-nationalistisch mee. De Engelse premier Brown liet Blair ogenschijnlijk met veel tegenzin sneuvelen om vervolgens zijn werkelijke troefkaart, de bemachtiging van de post voor Hoge Vertegenwoordiger in de persoon van Ashton, te kunnen uitspelen. Want met deze post kunnen de Engelsen straks internationaal invloed uitoefenen op hun eigen manier en ze kunnen er hun economisch voordeel mee doen. Merkel, Sarkozy en Berlusconi wilden evenmin een baas boven zich, dus speelden ze het doorzichtige spel van Brown mee en sneden ze Blair de pas af. Zelf hadden ze intussen geen eigen troeven in het spel. Dat geeft hen de gelegenheid straks een sterke Duitse, Franse en Italiaanse kandidaat te claimen voor de zware posten in de commissie, die hun grote nationaal economische belangen veiligstelt. En daardoor kan weer de eigen nationale populariteit verstevigd en een toekomstige herverkiezing vergemakkelijkt worden.

Dat er onder de zwakkere kandidaten voor de presidentsfunctie een inschikkelijke christen-democraat kon worden gekozen die net als zij tegen de uitbreiding met Turkije is, zijn talen spreekt en niet al te Anglo-Amerikaans gezind is (tot zo ver Balkenende), was voor hen mooi meegenomen.

Het is moeilijk om in dit tijdsgewricht niet de cynische vergelijking te maken met het Europa van de zestiende eeuw waarin de nationalistische Machiavelli over amorele machtspraktijken schreef. Want de belangrijkste man en vrouw van de EU werden gekozen tijdens een geheim Brussels etentje voor functies die waren gecreëerd in een onderling verdrag waarover de burgers niet hebben kunnen stemmen.

Het opeisen van het recht om buiten de EU eerlijke democratie af te dwingen, desnoods met geweld, doet nogal hypocriet aan als in eigen huis de president en commissarissen niet eens kunnen worden gekozen. De koehandel voor een zaak zo wezenlijk en gezichtsbepalend als deze is een van de meest ondemocratische machtsmanifestaties in de recente geschiedenis van de EU. Zoals de Engelsen zeggen: het was een big stitch-up. Een fraai woord met een dubbele betekenis, omdat het zowel het aan elkaar naaien betekent als het elkaar glimlachend een oor aannaaien en het heimelijk bekokstoven van een deal.

Pijnlijk toevallig werd afgelopen week bekend dat er in het Europese voetbal op grote schaal aan ‘matchfixing’ blijkt te zijn gedaan. Curieus dat het onderling regelen van een wedstrijduitslag in de sport wel als crimineel geldt, terwijl het ‘fixen’ van een politieke wedstrijd als overwinning wordt gevierd. De boterberg op de EU-hoofden wordt alleen maar groter als gedacht wordt aan het huidige pleidooi om Neelie Kroes als EU-commissaris te behouden. Een commissaris die juist de strijd tegen oneigenlijk machtsmisbruik, staatssteun en kartelvorming tot haar handelsmerk heeft gemaakt. Wat zou juist de EU-competitie om topposities dat goed kunnen gebruiken, een Kroes-beleid.