De Groene Live #26: Strijd om de ziel van Amerika. Kijk vanavond om 20.30 naar de live-uitzending. Meer informatie

Economie

Keerpunt

Er komen steeds meer aanwijzingen dat we een keerpunt in de financiële cyclus hebben bereikt. De Financial Times schreef op 9 december over ‘zorgwekkende tekenen van een grote globale deregulering’. Tien jaar lang hebben politici en reguleerders geprobeerd banken veiliger te maken – voor ons en voor henzelf. Ze hadden aanvankelijk het tij mee, want de woede onder kiezers over wat banken bleken te hebben gedaan, was groot (ook al hadden de kiezers zelf er maar al te graag van meegeprofiteerd toen het gebeurde). Toch is er maar weinig vooruitgang geboekt.

Een van de speerpunten was het verhogen van de kapitaalbuffers van banken. Meer kapitaal betekent meer veiligheid voor rekeninghouders, omdat kapitaalverschaffers de eerste klap moeten opvangen. Belangrijker nog is dat de bank en haar kapitaalverschaffers dit weten, en dus minder risicovol zullen opereren. Maar meer kapitaal betekent ook lagere rendementen op kapitaal. Dat is de reden dat banken zich met hand en tand hebben verzet tegen hogere kapitaalbuffers.

Ze zijn daarin grotendeels succesvol geweest dankzij een krachtige lobby. De kapitaalbuffers in Nederland waren slechts drie tot vier procent in 2007, flink lager dan het Europese gemiddelde van vijf procent. Minister Dijsselbloem voerde in 2014 een keihard gevecht om de buffer naar vier procent te brengen – een zeer bescheiden ambitie, die toch slechts met grote inspanning gerealiseerd kon worden. Helaas werd de maatregel in het regeerakkoord van 2017 alweer teruggedraaid – een lange neus van de lobby naar de ex-minister.

Nederland blijkt nu een internationaal gidsland te zijn geweest. De Common Equity Tier 1-kapitaalratio, een andere maatstaf voor de feitelijke buffers, is sinds de crisis toegenomen maar staat nu alweer een jaar stil. Financiële autoriteiten lijken het belang van meer veiligheid ook niet meer in te zien. De Financial Times citeerde een anonieme official in de Verenigde Staten die te kennen gaf dat Amerikaanse banken hun buffers niet verder zouden hoeven vergroten. Waarop die uitspraak gebaseerd is, anders dan op intense lobby van banken en hun aandeelhouders, is onduidelijk. De feiten wijzen precies de andere kant op, zowel in Amerika als in Europa.

De Europese Bankautoriteit (EBA) publiceerde vorige maand haar jaarlijkse rapport over risico’s in het Europese bankensysteem. Die zijn toegenomen. Banken lenen weer meer uit op de markt voor commercieel vastgoed en consumentenkrediet. Een toenemend aantal banken verwacht dat terugbetaling daarvan in de toekomst problematischer wordt. Maar niet meedoen is geen optie, want ze moeten rendement voor de kapitaalverschaffers draaien.

Banken hebben vette jaren achter de rug, maar ze hebben geen reserves opgebouwd, alweer omdat de kapitaalverschaffers hoge dividenden eisten. Daar ging de winst heen, meer dan naar het opbouwen van buffers. Nu klagen de banken dat ze geen nieuw kapitaal kunnen aantrekken omdat de winstvooruitzichten ronduit slecht geworden zijn.

Banken hebben geen reserves opgebouwd

Hoe gaat dit verder? De EBA verwacht een vlucht naar voren. Er komt waarschijnlijk een nieuwe golf van consolidaties aan, waardoor er meer too big to fail-banken zullen komen, die in het geval van een crisis dus weer gered moeten worden om een rampzalige uitval van de kredietverlening te voorkomen. Opnieuw zal de economie gegijzeld worden. Tijd voor democratische besluitvorming, of voor afweging van de belangen van de financiële sector tegen die van de rest van de economie, zal er dan niet zijn. Die tijd is er nu wel, al tien jaar, maar die wordt niet goed gebruikt vanwege de zwakke knieën van onze reguleerders en politici.

De kans op zo’n slecht scenario neemt intussen toe. Internationaal is het niveau van schulden nog nooit zo hoog geweest. De kwaliteit daarvan neemt snel af, waardoor banken verliezen moeten gaan nemen. Maar kunnen ze dat ook?

De Europese Centrale Bank (ECB) doet intussen wat ze kan om de banken de ruimte te geven. Nog in september kondigde ze aan dat banken goedkoop kunnen blijven lenen, en dat de ECB weer een ronde aankopen gaat doen.

Kortom, er is dus weinig ten goede veranderd. De winsten van banken zijn te hoog geweest, hun buffers zijn nooit genoeg gestegen, hun omvang is nooit genoeg afgenomen. Opnieuw wankelen er verzwakte financiële behemoths door onze economie, met voorspelbare gevolgen.


Lees ook: