TELEVISIE

Keet trappen

Van God los

Wie niet tegen bloed kan had het zondagavond moeilijk. Op Nederland 3 werd een jonge vrouw in de buik gestoken, half gewurgd en uiteindelijk met een hamer de hersens in geslagen vanwege een mix van hennepplantage- en liefdesproblemen. Wie vluchtte belandde op Nederland 2 letterlijk in het abattoir. Restte slechts Caroline Tensen op 1, maar er zijn grenzen. Die slachtpartij op 3 was gespeeld maar ook reconstructie, zoals alle negen (!) Hollandse moorden in de dramareeks Van God los (BNN). Akelig goed gedaan. Scenario’s waarin daders en slachtoffers geen tekentafelmodellen maar mensen van ‘vlees en bloed’ zijn - en dat geacteerd op eredivisieniveau (Georgina Verbaan; Bracha van Doesburg). 'Van God los is gruwelijk’, zegt BNN aanbevelend op de gelijknamige site en dat maken ze waar. Ieder zij zowel waar gebeurde horror als kwaliteitsdrama gegund (al wantrouw ik veel kijkersmotieven) - als ik verder maar niet hoef. Dat abattoir kwam voorbij in de thema-avond 'Vis noch vlees’. Uitgezonden ter gelegenheid van 85 jaar VPRO en waardig voorbeeld van zowel uitdagend 'vrij denken’ als van goed televisie maken. Want laten we wel wezen: de VPRO is en blijft het FC Barcelona van de omroepen. Dat geldt voor de goede oude radio, de televisie, het internet en de gids.
Bij die laatste geldt dat ook nog een keer voor omslag alias cover en vormgeving. Het net verschenen koffietafelboek VPROgids covers is op zijn beurt een grafisch meesterstuk. Uit ingezonden brieven van abonnees blijkt hilarisch contrast in waardering voor die omslagen: van 'alweer een juweel’ tot 'lelijk, onbenullig, schreeuwerig, smakeloos en infantiel’. Zet in plaats van 'omslag’ 'Wim Schippers’ en je ziet de receptie van veel VPRO-programma’s door kijkers (en leden!) gespiegeld. Misschien zijn alleen Kees van Kooten en Wim de Bie werkelijk in de breedte bemind geweest - of althans niet verguisd. Pakweg Van Dis en meer nog Zeeman kenden door hun boekenprogramma’s naast bewonderaars volop haters (Wim Brands niet, maar curieus genoeg valt in kwaliteitsbladen te lezen dat er sinds die twee zwaargewichten geen boekenprogramma van belang meer op de televisie is: de voortreffelijke Brands en zijn dito programma lijken niet te bestaan). Hoge cultuur en dwars denken, bloedige ernst en hilarische ontregeling, tegels lichten en keet trappen, graven en provoceren op niveau, aandacht voor dorp Holland én voor de Wereld, schijnwerper en tegenlicht, ze zijn onmisbaar en per definitie controversieel. Dat de VPRO ervoor kiest zelfstandig verder te gaan lijkt dan ook bijna onvermijdelijk, al houdt een mens het hart vast voor de overlevingskansen onder dit kaalslagkabinet. Daarom, proficiat en op naar honderd.
Het leegbloedende paard in 'Vis noch vlees’ was bepaald geen demagogisch beeld in dit programma over de toenemend problematische kanten van het carnivorisme. De werkelijkheid achter massaconsumptie van dieren is veel gruwelijker dan we willen weten en daar kregen we glimpen van. Openbarend dan ook de reactie van NTR-, Vara- en VPRO-employees op een dierloze dag in hun kantine. Er waren er die het een geweldig initiatief vonden, vooral gezien het feit dat hun programma’s regelmatig aantonen hoe bar het met dierenwelzijn, kiloknallen en de samenhang met honger elders is gesteld. Maar een meerderheid zal dat kennelijk worst zijn zodra het eigen broodje kroket in gedrang komt. Al zijn ze uiteraard meesters in Hogere Beginselen: 'dictatuur van verantwoord eten’; 'de vrije wil van de vrije mens uitgeschakeld’. Hilarisch en erbarmelijk. Al heeft deze vegetariër makkelijk lullen.

Van God los. BNN, zondags, Nederland 3, 20.20 uur; Piet Schreuders, Beate Wegloop, VPROgids covers: Een kleine geschiedenis van de VPRO-vormgeving aan de hand van enige honderden gidsomslagen van 1926 tot nu. 256 blz., € 24,95, via VPRO-Winkel; Britta Hosman, Vis noch vlees. Uitzending gemist