Laaghangende oordelen

Kerken in een nachtclub

Evangelische megakerken zijn wereldwijd aan een opmars bezig. Ook in Nederland. En ook hier opereren ze als multinationals. Bestaande kerken hebben al decennia te kampen met leegloop en zien de nieuwe bewegingen met lede ogen aan, terecht bang dat er leden worden afgesnoept. Zelfs bevindelijk gereformeerde kerken, zoals de Gereformeerde Gemeenten, die tot op heden hun ledental nog zagen groeien, krijgen nu concurrentie van de zogenaamde DoorBrekers, een Pinksterachtige organisatie met multimediale diensten in grote hallen in Amersfoort, Barneveld, Zwolle en Goes. De DoorBrekers verkondigen het welvaartsevangelie: wie gelooft zal materiële rijkdom ontvangen. Door de week zijn er bijeenkomsten speciaal voor ondernemers.

Small franca treur 23 2017 hillsong

Als reactie op de massale ontkerkelijking troffen bevindelijk gereformeerden in de jaren zeventig drastische protectionistische maatregelen. Ze stichtten reformatorische scholen, kranten, magazines, jongerenbezinningsavonden, gezinsbeurzen en modezaken en verboden televisie, popmuziek en broeken voor vrouwen. Hun afscheiding van de wereld was succesvol. Jongeren groeiden geïsoleerd op en identificeerden zich volledig met de refozuil. Een relatief hoog geboortecijfer zorgde zelfs voor groei resulterend in een derde zetel voor de sgp in de Tweede Kamer. De DoorBrekers (opgericht in 2005) ‘parasiteren’ nu onder meer op deze groep. Ze trekken met name jongeren die zich door de traditionele preken niet meer aangesproken voelen. Ik kan het niet helemaal los zien van een bredere ontwikkeling, namelijk de intrede en brede acceptatie van internet in de reformatorische gezinnen dat, alle protectionistische maatregelen ten spijt, deze jongeren een stuk ‘wereldgelijkvormiger’ maakt.

In mijn jeugd in de jaren tachtig/negentig ontmoette ik weinig mensen buiten de refozuil. Onze houding destijds tegenover de wereld was een angstige: buiten de zuil regeert Satan. Het was de tijd van de paarse kabinetten. Nieuws kwam gefilterd en gekleurd binnen via het Reformatorisch Dagblad en de boeken die ik las waren hoofdzakelijk geschreven door gereformeerde auteurs. Kritiek geven of zelfs vragen stellen deden we niet, terwijl refo’s dat nu anoniem doen op allerlei refofora. Zoals ze nu via het web ook op de hoogte zijn van alles wat het Reformatorisch Dagblad niet vermeldt. De DoorBrekers voelen aan waar de huidige refo de wereld omarmt en laten de moderniteit juist toe in hun diensten. Ze bieden refo’s een charismatisch alternatief voor de ingetogen ‘lange zit’ waarmee ze zijn opgegroeid. De leer verschilt inhoudelijk misschien niet eens zo veel, maar de nadruk ligt niet op dogma’s over uitverkiezing, maar op geest en evangelie. Behalve psalmen mag ook moderne popachtige praise worden gezongen en er is geen kerkenraad die onderlinge bijbelkringen verbiedt wanneer er geen ouderling bij aanwezig is.

De DoorBrekers bieden refo’s een alternatief voor de ‘lange zit’ waarmee ze zijn opgegroeid

Een ander relatief nieuw fenomeen is Hillsong, een evangelische keten uit Australië, die je met name in metropolen ziet. Gelovigen komen samen in theaters of nachtclubs. In Amsterdam is dat de Escape aan het Rembrandtplein. Binnenkort zijn de bijeenkomsten in het grotere Theater Amsterdam, want ook deze beweging groeit.

Onlangs was ik voor deze column bij zo’n dienst in de Escape. Wat me vooral trof was de gladde organisatie. Tientallen medewerkers in zwarte T-shirtjes heetten je welkom, wezen je de juiste kant op, reikten je pen en papier aan. Happy to help. Boven het podium hing een groot scherm waarop in een hoog tempo clips, teksten en filmpjes werden geprojecteerd. Het was alsof ik in de Apple Store was. Mensen konden vooraf gebedspunten noemen, die vervolgens op het scherm werden geprojecteerd (een opvallend aantal mensen zocht een appartement in Amsterdam). In zowel het gebed als in de preek werd ‘een ieder persoonlijk’ aangesproken. Er werd niets gezegd over de maatschappij waarin we leven, het kwaad, de problemen in de wereld, of over kerkzijn in het algemeen.

De preek had als kernvraag ‘What do you really want?’ Het leek erop dat mensen daarvoor kwamen, inspiratie voor zichzelf. Je kunt daar in een uur en een kwartier op een coole plek even worshippen (Hillsong gebruikt alleen eigen Hillsongmuziek), voor je laten bidden en persoonlijk gesticht worden, zonder dat je meteen een plaats in een gemeente hoeft in te nemen, met daarbij behorende sociale controle, commissiewerk, nadenken over (wereld)problemen en omgang met mensen die je niet liggen.

De bezoekers van de Escape komen overal vandaan en vinden in deze anonieme winkel een positieve beleving die aansluit bij hun behoeften. Ze kunnen er opladen en God ervaren, samen met een massa mensen die hetzelfde willen, wat in het beste geval extatische momenten kan opleveren, momenten waarop je even boven jezelf en je sores uitstijgt. Zal deze klantgerichte formule het volhouden? Het lijkt één van beide te zijn: óf totale aanpassing aan de consumptiebehoeften van de huidige tijd, óf juist het in stand houden van de antithese met de wereld. Alleen de spreekwoordelijke synthesizer de kerk binnen halen is in elk geval weinig succesvol gebleken.