Kerkverbrander Zapatero

Barcelona - Het moest een kort, gezellig en bovenal pastoraal bezoek worden. Zoals wel meer Europeanen doen had paus Benedictus XVI een weekeindje Spanje geboekt. Afgelopen vrijdag heen, zondag terug. Op het programma stond een mis in Santiago en daarna ging hij een kerk inwijden in Barcelona. Na 128 jaar metselen zat er eindelijk een dak op de Sagrada Família. Om dat te vieren wilde de paus best even van zijn heilige stoel komen.

‘Mijn Opdrachtgever heeft geen haast’, zei architect Antoni Gaudí van de Sagrada Família altijd op vragen naar de voortgang van zijn levenswerk. In Barcelona bleek zondag dat de huidige vertegenwoordiger van Opdrachtgever op aarde de zaken heel anders ziet. Met een Tour de France-snelheid van veertig kilometer per uur scheurde de tot pausmobiel omgebouwde Mercedes door de straten van Barcelona. Viermaal zo snel als in het draaiboek stond legde Ratzinger de afstand af tussen de oude kathedraal waar hij de nacht had doorgebracht en de nieuw in te wijden basiliek. Vanwaar deze haast? Had de paus zich soms verslapen? Dat niet. Wel was het langs de pauselijke route pijnlijk leeg. Nog niet de helft van het verwachte aantal fans stond te zwaaien met geelwitte vlaggetjes: veel te weinig voor indrukwekkende televisiebeelden.
Toch hadden ze het kunnen weten in het Vaticaan. Het ooit zo katholieke bolwerk Spanje keert de kerk van Rome de rug toe. Vooral onder jongeren gaat dat hard. Amper de helft van de bevolking tussen de vijftien en 29 noemt zichzelf nu nog katholiek, dertig procent minder dan in 1992. De Spaanse samenleving gaat zonder complexen om met thema’s als abortus en homohuwelijk - ondanks het felle verzet van de plaatselijke bisschoppen.
Ratzinger weet heel goed dat ontkerkelijking een fenomeen is dat zich al sinds eeuwen in de westerse wereld voordoet. Toch zei hij in het vliegtuig op weg naar Spanje dat in dit land ‘een sterk en agressief secularisme en antiklerikalisme is ontstaan zoals in de jaren dertig’. Voor een pastoraal bezoek was dat een opvallend provocerende uitspraak. Ratzinger suggereerde zo niet alleen dat premier Zapatero met zijn abortuswet en homohuwelijk nauwelijks onderdoet voor degenen die destijds kerken wilden verbranden en priesters vermoorden. De paus ontkende daarmee evenzeer de zware verantwoordelijkheid die de katholieke kerk in Spanje droeg als steunpilaar van een van de wreedste dictaturen die Europa heeft gekend in de twintigste eeuw.
Het Vaticaan verzekerde dat de paus niet controversieel wilde zijn. Menigeen vraagt zich nu af wat Ratzinger gaat zeggen als hij dat wél wil zijn.