Groen

Kerstboom

Ik grijp de Kerst aan om een lesje sparren en dennen te geven. Doordat ooit een of andere gemakzuchtige vertaler ‘O Tannenbaum, o Tannenbaum, wie treu sind deine Blätter’ rücksichtslos omgezet heeft in ‘O dennenboom, o dennenboom, wat zijn uw takken wonderschoon’, is grote verwarring ontstaan. Een verwarring die voor veel mensen aanleiding is om een den niet van een spar te kunnen onderscheiden. En waarom? Heeft ‘_sparrenboom‘_ niet precies hetzelfde ritme als ‘_dennenboom? Een Tannenbaum is allereerst een _‘_spar, maar kan ook _‘_den‘_ betekenen. Een soort verzamelnaam dus, zoals wij conifeer zeggen tegen alle bomen met naalden. Het specifieke woord voor den in het Duits is Kiefer.

Tot zover de taalkunde. Nu de bomen zelf. Alleen al het silhouet van beide bomen verschilt dusdanig van elkaar dat verwarring bijna onmogelijk is. Een spar heeft altijd een piramidale vorm, een volwassen den niet. Sparren en dennen hebben kegels (conus in het Latijn, vandaar coniferen), maar die van de den hebben over het algemeen een veel rondere vorm en heten dan ook niet voor niets dennenappels. Met andere woorden: aan de zaden van beide bomen kun je de latere vorm al aflezen. Ik maakte onlangs een cursus dendrologie voor dummies mee, gegeven door een Drentse boswachter. Spar is solo’, zei hij. _‘Den is duo.‘_ Met andere woorden: bij een spar zitten de naalden altijd alleen aan de tak, bij een den minstens met z’n tweeën (het kan namelijk ook in drie- of vijftallen). ‘_En de Larix dan?‘_ riep ik heel pedant. Hij dacht kort na en zei toen _‘_Legio’.

Een spar heet in het Latijn Abies (met staande kegels) of Picea (met hangende kegels), een den heet Pinus. De traditionele kerstboom was de Picea abies, de gewone of fijnspar. Tegenwoordig zijn de Abies nordmanniana of Picea omorika favoriet als kerstboom. Voor de laatste twee geldt: de naalden steken niet, en ze zijn een stuk duurder, maar die niet stekende naalden vallen ter compensatie minder snel uit.

Om het verhaal helemaal rond te maken: uw vurenhouten eettafel is gemaakt van een spar, uw grenen boekenkast was ooit een den.