Inleiding

Kerstnummer

De afgelopen weken rolde men over elkaar heen in het zoeken naar verklaringen. Hoe had het kunnen gebeuren dat grensrechter Richard Nieuwenhuizen na de wedstrijd tussen Buitenboys B3 en Nieuw Sloten B1 door een aantal spelers zo hard in elkaar werd geschopt dat hij later in het ziekenhuis overleed?

Medium groene commentaar vader 2

De voetbalsport was niet alleen rot – iedereen die wel eens een amateurclub had bezocht verhaalde opeens van agressieve incidenten –, voetbal heette al snel een uitvergrote spiegel van de samenleving en de dood van de grensrechter was het teken van de verloedering daarvan. ‘De weekend-sportvelden zijn het theater van de opvoedings- en gezagscrisis in onze samenleving’, schreef René Cuperus in de Volkskant.

Het is een analyse die de laatste jaren telkens opduikt, bij geweld tegen ambulancebroeders, gebrek aan respect voor leraren, of minachting voor Haagse politici (‘zakkenvullers’). Nederland, zo luidt de verklaring, is een egalitaire maatschappij, waarin gezag niet meer wordt geaccepteerd. De burger is ‘verhufterd’, heeft een groot ego en een kort lontje. Dat is een explosieve cocktail: de ontvoogde burger laat zich niet meer zomaar corrigeren, als je niet oppast scheldt, of erger, slaat hij erop los. De oorzaak van dit alles? Sinds de vadermoord die in de jaren zestig en zeventig allerwegen plaatsvond staat gezag in een kwaad daglicht. De pater familias is verdrongen door een papa die ook deelneemt aan het onderhandelingshuishouden dat het moderne gezinsleven is. De meester is veelal een juf geworden. Politici en andere gezagsdragers hebben weinig vaderlijks meer.

De psychoanalyticus Alexander Mitscherlich had het vijftig jaar geleden al over de ‘vaterlose Gesellschaft’. In zijn beroemde, gelijk­namige boek schetst hij de conflicten die zullen ontstaan als de hiërarchie van de vaderrol wegvalt en zijn symbolische voorbeeld verbleekt.

Leven we nu in die vaderloze maatschappij? Niet letterlijk uiteraard, want zeker jonge vaders tonen zich betrokkener bij hun kinderen dan ooit: ze hebben ook hun eigen zorgdag, lopen onbekommerd achter de Bugaboo, zitten aan de rand van de zandbak – hooguit piekeren ze over hun mannelijkheid.

In dit speciale kerstnummer onderzoeken we het fenomeen vaderschap over de volle breedte. We staan stil bij de eigentijdse supervaders en de stapel papaboeken die ze de afgelopen jaren schreven, maar we hebben ook oog voor vaderloze gezinnen, het verdriet van gescheiden mannen die hun kinderen niet meer zien en vertwijfelde vaders die zouden willen dat hun zonen het leven voortvarender tegemoet treden. Daarnaast staan we stil bij wat Mitscherlich ‘de symbolische vader’ noemt. Terwijl in landen als China, Rusland en Turkije de schaduw van die sterke roergangers nog altijd voelbaar is, is in Nederland vadertje Drees al lang verleden tijd. Was Joop den Uyl nog een zorgzame oom, Mark Rutte is hooguit als een strenge neef te zien. Maar we kunnen hier nog zo hard naar leiderschap verlangen, een paternalistisch politicus zullen we niet meer verkroppen. De vadermoord heeft zich niet voor niets voltrokken, de afrekening met een soms verstikkend ‘patriarchaat’ heeft velen bevrijd.

Uit veel verhalen in deze Groene Amsterdammer blijkt dat vaders zoeken naar een invulling van hun rol. Ze houden van hun kinderen, willen hen vormen, maar een mal voor het vaderschap in de 21ste eeuw ligt niet klaar. Op abstracter niveau geldt hetzelfde: de samen­leving snakt naar nieuwe vormen van gezag, maar hoe die eruit moeten zien? Dat is de komende tijd ongetwijfeld nog voer voor brede maatschappelijke discussies, voor vallen en opstaan. In ieder geval krijgt de politie een nieuw, stoerder uniform: de platte pet verdwijnt en de agenten mogen, passend bij deze geïndividualiseerde tijd, zelf kiezen of ze een cap of een schuitje gaan dragen.

Xandra schutte beeld milo


P.S. De Groene Amsterdammer heeft een goed jaar achter de rug. Maar ook al groeien we in oplage, we zijn nog steeds een klein weekblad dat het maximale uit de beperkte middelen moet halen. Onze ambitie – diepgravende journalistiek, eigen onderzoek, het maken van bijzondere nummers rond een urgent thema – kost eigenlijk meer dan we in kas hebben. Daarom kunnen we uw steun nog steeds bijzonder goed gebruiken.

Wij hopen dat u ons helpt met een extra bijdrage. Als blijk van onze dank ontvangt u bij een donatie van 25 euro of meer een tegoedbon van muziekwinkel Concerto voor een online te bestellen dvd of cd. Bij een bijdrage van 50 euro of meer krijgt u het nieuwe boek van Marja Pruis, Als je weg bent, over Patricia de Martelaere.

U kunt uw gift overmaken aan: Stichting 1877, rekeningnummer 25.43.82.320 (o.v.v. kerstdonatie).

Wij zijn u zeer erkentelijk.