Kies

Vorige week woensdag, na Ajax-Juventus, zag ik Zeeman met boeken. Ja, dat is dat programma waarin iedereen door elkaar praat en niemand uitlegt waar het besproken boek over gaat. Dat was dit keer anders. De deelnemers waren critici van de jonge garde. Wat zijn die netjes en beleefd! Ze spraken keurig om de beurt, in volzinnen waar hun leraar Nederlands trots op zal zijn.

En wat zijn ze kies! Ze hadden het over de kleine roman Zei Lila van de Franse auteur Chimo. Geen van hen nam het woord pornografie in de mond, terwijl het hele verhaal daarom draait.
Ze spraken diepzinnig over de mystificaties rond de auteur. Dat zou een negentienjarige allochtoon zijn uit een van de verloederde banlieus van Parijs. Maar de tekst verraadt een rijpe schrijver die een intelligent spel speelt met het perspectief van het verhaal. Welke schrijver dat is, houdt de uitgever geheim.
De betonnen jungle waar het verhaal zich afspeelt is zo lelijk, het leven er zo troosteloos, dat alleen pornografische fantasieën nog aan het bestaan van schoonheid herinneren. Dat is de kern van het verhaal. Maar de keurige kinderen van Zeeman spraken daar met geen woord over.
Terwijl daar best heel diepzinnige dingen over te zeggen vallen. Bijvoorbeeld over de intrigerende rol van de twee belangrijkste scènes in het boek. Twee puur pornografische scènes.
De eerste scène is een fietstochtje. Lila, een blond engeltje van zestien, zit vóór op de stang en beweegt zich zo dat Chimo in haar kutje kan kijken. Vraag me niet hoe haar dat lukt. Ze slaagt er zelfs in hem onder het fietsen af te rukken zonder dat er ongelukken gebeuren.
In de tweede scène vertelt Lila aan Chimo hoe ze haar tante heeft verteld hoe ze door de duivel is gekontneukt. Jaja, het is opletten geblazen met al die vertelperspectieven! En het is allemaal nòg ingewikkelder. Chimo vertelt uitvoerig hoe hij dit allemaal in een schriftje opschrijft. Dus Chimo vertelt hoe hijzelf vertelt hoe Lila vertelt hoe ze aan haar tante vertelt hoe ze…
Maar de auteur speelt niet alleen een spel met vertellen maar ook met kijken. Lila wil bekeken worden. Meer nog, Lila wil graag naar zichzelf kijken terwijl ze een man pijpt. Lila wil zelfs dat Chimo haar filmt terwijl zich door een, twee, drie mannen laat nemen.
Het is de lezer dan al lang duidelijk dat Lila niet bestaat. Ze is een fantasie van Chimo, een fantasie waar veel wanhoop en hunkering in doorklinkt. Daarom moet ze op het eind van het boek ook dood.
Nogmaals, hoe kun je het over dit boek hebben zonder op ook maar één van deze zaken in te gaan? Bij Zeeman gebeurde het.
Is Zei Lila nu pornografische literatuur? Daar moet ik nog even over denken. De sleutelscènes zijn pornografisch, zonder meer. Ook in de zin dat ze prikkelen. Maar was Zei Lila een ander boek geweest als die scènes niet pornografisch waren? Ik denk van niet.
En dat is nu het verschil met Sex vox dominam van de Franse schrijver Richard Morgiève. Een dezer dagen komt het in de winkel.