FILM

Kille landschappen

Night Train

Night Train van Diao Yi Nan dook drie jaar geleden op festivals op, maar draait nu pas in Nederland. Duidelijk is waarom: het werk schetst een compromisloos, deprimerend beeld van de invloed van industrialisatie op de mens in het moderne China. Een gezellig avondje uit, niet echt. Of juist wel. Want Night Train is een onvergetelijke film waarin vormgeving een volmaakte reflectie biedt van de inhoud van het verhaal en de motivering van de personages. De setting wordt gevormd door, volgens regisseur Diao Yi Nan, kleine dorpjes in de omgeving van Xi’an, gelegen in het westelijke deel van de provincie Shaanxi. Daar, zegt hij, heerst een conservatieve sfeer, ook in de hoofden van de inwoners. Zo staat stagnatie tegenover economische groei; de mens is niet opgewassen tegen de vooruitgang die niet alleen het fysieke landschap onherkenbaar verandert, maar vooral ook haar stempel drukt op de innerlijke wereld. Om deze geestestoestand uit te beelden, draaide Diao zijn film op hoge-definitievideo. De textuur van het beeld is korrelig met harde, grijze en donkerblauwe kleuren en lage contrasten tussen licht en donker.
Eenzaamheid en vervreemding en wraak en verlossing zijn overheersende motieven. Wu Hongyan (Dan Liu) werkt als gevangenisbewaarder. ’s Avonds reist ze met de nachttrein naar een dansclub voor alleenstaanden op zoek naar romantiek en seks. Een trieste wereld. Wu’s afspraakjes eindigen in schaamte en geweld. Dan komt ze in contact met Li Jun (Dao Qi), wiens vrouw werd terechtgesteld voor moord. Hij werkt in een staalfabriek, maar wordt na de executie overgeplaatst naar een waterreservoir waar hij als nachtwacht aan de slag gaat. Juist daar, met op de achtergrond grijze bergen en betonnen structuren en een zwarte, dreigende watermassa, volgt de confrontatie met Wu, de vrouw met wie hij inmiddels een seksuele relatie heeft, maar die een schokkende connectie met zijn verleden blijkt te hebben.
Naast de verhaallijnen van Wu en Li is er een subtiele nevenplot waarin het regime als achterlijk en wreed wordt afgebeeld. Bij de gevangenis waar Wu werkt worden executies met een pistoolschot uitgevoerd. Hiervoor is wel ruimte nodig, een stuk grond. Een boer, met wie voor dit doel wordt onderhandeld, merkt op: maar ik heb begrepen dat men inmiddels zelfs een spuitje gebruikt om terecht te stellen. Stilte.
Door suggestieve thematische ontwikkelingen als deze, eerder gecreëerd door het accent te leggen op sfeer en het visuele dan door een sluitend verhaal te vertellen, blijft Night Train een moeilijke film om naar te kijken. Belangrijke ontwikkelingen zijn niet altijd even duidelijk. Soms heb je het gevoel dat je naar een Antonioni kijkt, bijvoorbeeld Il deserto rosso (1964), vermengd met de zoete melancholie van Wong Kar-wai in zijn meesterwerk In the Mood for Love (2000). Een gedurfde mix die vaker werkt dan mislukt. Zo klinkt op een gegeven moment het subversieve kitschnummer You’re My Heart, You’re My Soul van Modern Talking. Het effect is een pijnlijke illustratie van de clash tussen de westerse cultuur en traditionele Chinese waarden. Maar het gaat ook verder. In een pathetische poging zachtheid en romantiek in hun leven te brengen, hunkert Wu dus naar de stroperige Eurotrash die Modern Talking eind jaren tachtig maakte. Maar ook dat, zoveel is duidelijk, zal niets anders dan geestelijke armoede brengen. In de kille landschappen van Night Train, fysiek en geestelijk, kunnen de personages geen kant op.

Te zien vanaf 13 augustus in het programma Previously Unreleased in het Filmmuseum te Amsterdam, daarna in filmtheaters in het land