King kong herrijst

Controversen blijven het boek De zaak Sanders van de hand van de historici Gerard Aalders en Coen Hilbrink tot op de drukpers achtervolgen. Aalders is in dienst van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie (RIOD) en werkt al geruime tijd samen met Hilbrink aan dit boek over de diepere intriges in het Nederlandse spionnenwezen, gecentreerd rond chef inlichtingen W. E. Sanders, een centrale figuur in de hoogtijdagen van de Koude Oorlog. Eind verleden jaar brak de hel los over het boek, toen een meeleescommissie van het RIOD publikatie van het manuscript begon te verhinderen op grond van een passage over het NSDAP-lidmaatschap van prins Bernhard.

Volgens het RIOD waren passages in het relaas ‘onwetenschappelijk’, en op grond van die banvloek zag het er een tijd naar uit dat het boek helemaal niet zou verschijnen. Inmiddels hebben diverse persorganen zich over het NSDAP-lidmaatschap van Bernhard ontfermd en heeft de toch niet van Oranje-haat te beschuldigen geschiedkundige J. G. Kikkert de zaak publicitair breed erkend. Bernhard en premier Kok bleven overigens hartstochtelijk ontkennen.
Nu die hete aardappel is afgekoeld, leek het boek van Aalders en Hilbrink dan eindelijk uit te kunnen komen. Helaas, begin deze week meldde de VPRO-radio weer trammelant over het werkstuk, dat inmiddels ter perse ligt bij uitgeverij Sdu in Den Haag. Op grond van 'klachten van de koninklijke familie’ moest er weer een stukje uit het boek.
Navraag leert dat het pijnpunt zich nu bevindt in een passage in het boek dat de band beschrijft tussen de prins en de geheimzinnige dubbelspion Chris Lindemans, alias King Kong, onderwerp van tal van historische polemieken en hoofdrolspeler in W. F. Hermans’ gelijknamige, zeer controversiele toneelstuk. De band tussen de prins en King Kong, de man die er onder meer van wordt beschuldigd het Verraad van Arnhem te hebben gepleegd, is al sinds enige decennia het onderwerp van tal van conspiratieve schema’s en ligt dan ook uiterst gevoelig bij het koninklijk huis. Enige jaren geleden was King Kong nog volop in het nieuws, toen diens vermeende overblijfselen op verzoek van speurders van het Haarlems Dagblad werden opgespit om de identiteit ervan nader te verifieren.
King Kong werd direct na de oorlog vermoord. Bernhard heeft hem in Londen enige tijd als medewerker gehad, maar verklaarde tegenover zijn officiele biograaf dat hij zich al snel van hem had losgemaakt, daar hij King Kong beschouwde als een agent van de Duitsers en bovendien als een pathologische moordenaar. Voor samenzweringstheoretici is het fenomeen King Kong vooral interessant omdat deze (samen met spionne Leonie Brandt en ook Pieter Menten) de geheimen zou kennen van de prins inzake een schimmige deal die in de eerste jaren van de oorlog onderwerp van gesprek zou zijn geweest tussen de Duitse bezetter en de Nederlandse regering in ballingschap. In dat scenario zou Bernhard optreden als Rijksstadhouder van bezet Nederland. Het is een plan dat tot nog toe alleen is behandeld door Wim Klinkenberg in zijn Bernhard-biografie (waarvan volgens ingewijden binnenkort toch een derde vermeerderde druk zal verschijnen) en in diverse publikaties van de hand van Igor Cornelissen in Vrij Nederland in de jaren tachtig. J. G. Kikkert verklaarde eerder deze maand tegenover Het Parool dat hij in zijn komende boek Crisis op Soestdijk ook ruimschoots aandacht aan deze materie zou besteden. In het boek van Aalders en Hilbrink was de zaak-King Kong naar verluidt maar zeer weinig ruimte toebedeeld, maar blijkbaar toch nog te veel naar de zin van de koninklijke familie. Een redactionele wijziging heeft inmiddels plaatsgevonden, volgens ingewijden nog 'een tamelijk futiele’ ook. Hoe het ook zij: Oranje heeft de wind er nog altijd flink onder bij het RIOD.