Seks en internet

klaar.com

Nu sekscinema’s en erotheken het afleggen tegen gratis internetseks staan er geen uitbaters meer tussen jeugd en porno. Wat doet dat met de seksuele moraal?

‘WE HEBBEN ER NOG een boterham van, maar het is een stuk minder geworden’, zegt Ton Groters, eigenaar van Super Sekscinema Venus op de Amsterdamse Wallen. ‘Ik draai op vaste klanten.’ Het is niet de economische crisis waar hij last van heeft, maar het internet. Internet heeft de toegang tot porno aanzienlijk vergemakkelijkt. Je hoeft er de deur niet meer voor uit. Tegenwoordig heeft zo’n beetje elk huishouden een breedbandaansluiting.
In Venus draaien super-8 pornofilms. Aan de ene kant van zijn hokje doet Groters de kaartverkoop, aan de andere kant staan twee projectors. Als een film af is, klimt Groters op een stoel, start de tweede projector en verwisselt de film op de eerste. Als hij klaar is schenkt hij zich een kop koffie in. Hij vermaakt zich wel in zijn hokje. Hij leest er de krant en soms komt er een bekende langs die bij hem gaat zitten in de oude fauteuil die tegen de smalle zijwand staat. Al meer dan dertig jaar doet hij dit werk. Hij weet niet meer precies wanneer hij Venus opende. Dat kan in 1972 zijn geweest, of misschien in 1973. Venus was de eerste sekscinema in Amsterdam en het was er druk. Nu raakt zijn zaaltje van dertig stoelen niet meer uitverkocht. ‘In de jaren tachtig kwam de video, toen zag je de boel inklappen.’
Sex Palace, elders op de Wallen, heeft over de klandizie minder te klagen. Bij de deurtjes die toegang geven tot de peepshow staat een groep Engelsen. Ze roepen elkaar van alles toe, maar niemand gaat naar binnen. De hokjes staan rondom een podium waarop de dames zich tonen. Op een bord hangen foto’s van schaars geklede vrouwen, met voornamen en nummers. Boven het bord hangt een digitaal schermpje met daarop het nummer van de dame die op het podium staat. Er zijn nog een paar hokjes vrij. Twee Engelsen willen samen naar binnen, maar dat wordt verhinderd door een medewerker. Eén persoon per cabine, anders wordt het een smerige bende. ‘Weet jij veel wat ze daar met elkaar doen.’
Voor een raampje met plexiglas hangt een scherm dat omhoog gaat als je twee euro in een gleuf gooit, zoals bij een speelautomaat. Het podium draait langzaam rond. Een meneer met een dun ringbaardje heeft seks met een geheel ontklede dame. Hij heeft slechts een T-shirt aan. Een zwart maskertje bedekt de bovenste helft van zijn gezicht. Zij is van middelbare leeftijd. Terwijl ze bezig zijn zoekt ze oogcontact met de gluurder in het hokje en laat haar tong langs haar lippen glijden. Na twee lange minuten zakt het schermpje.
Sex Palace heeft ook solocabines waar tegen geldinworp pornofilms kunnen worden bekeken. Die lopen veel minder goed dan de peepshow.
Ook videotheek De Beuk in Amsterdam-Oost heeft last van de breedbandconcurrentie. In de jaren tachtig waren de ‘erotheken’ de doodsteek voor veel sekscinema’s, nu leggen ze het zelf af tegen de gratis internetporno. De zaak staat vol seks-dvd’s. Ze zijn te huur en te koop. Tegen de muur staan kasten met VHS-banden. Een meneer met een net overhemd en bril zit op één knie titels te vergelijken. Verder is er niemand. De uitbater staart naar een tv-scherm. Of hij last heeft van internetconcurrentie. ‘Nou, u ziet het, ik zit hier in m’n eentje. Geld voor personeel is er niet meer. Ik moet het nog een jaartje uitzingen. Volgend jaar word ik 65, dan schei ik ermee uit.’

HET AARDIGE is dat de sekscinema minder onmachtig is tegenover de breedbandporno dan zijn vroegere vijand, de erotheek. Venus biedt nét even dat beetje extra waar De Beuk niet aan kan tippen. De sekscinema is namelijk meer dan een vieze-filmpjesbios, de sekscinema is een ‘ontmoetingsplek’, zegt Groters.
Hij houdt van porno-met-een-verhaal. Binnen draait een jaren-zeventigfilm over Shéhérazade, de vertelster van de verhalen van duizend-en-één-nacht. Om de aandacht van de sultan vast te houden en zodoende te ontkomen aan de beul vertelt ze haar meester in de super-8 pornoversie geen verhalen, maar biedt ze hem oneindige seks, daarin bekwaam bijgestaan door andere schonen uit de harem. Achter in de zaal klinkt het zacht rinkelende geluid van openende broekriemen, er wordt zwaar geademd. Na een paar minuten weer riemgeluiden, dan haast iemand zich naar de uitgang. Als de klapdeuren openen en licht binnenvalt zie ik een kleine gedrongen man die snel wegloopt. Ik kijk naar de donkere hoek waar de geluiden vandaan kwamen en hoor: ‘Hé, pssst.’ Helemaal voor in de zaal is het evenmin veilig. Een heer op leeftijd kiest uit de vele lege stoelen pardoes die ene naast mij. ‘Hai’, zegt hij zwoel.
‘De laatste tien jaar heb ik veel homo’s in m’n zaaltje’, zegt Ton Groters. ‘Maar toen we net begonnen zag je ook veel heterostelletjes. Er gebeurt van alles binnen, daar bemoei ik me niet mee.’ Hij maakte mee dat een Engelse vrouw binnen bezig was met vijf mannen. Een andere keer rende een geheel ontklede dame woedend het Oudekerksplein op. Soms nemen prostituees een klant mee zijn zaaltje in. Dat kan Groters zijn vergunning kosten. ‘Wat moet ik eraan doen? Het kan toch best haar vriend zijn?’

INTERNETPORNO RUKT OP en de gehele porno-industrie bijt in het zand. In de begintijd van internet was het lastig om gratis porno te vinden. Sites die in handen waren van de klassieke pornoproducenten en het materiaal boden dat ook op dvd of in print te krijgen was, lieten hun bezoekers betalen met creditcard of per telefoontik. Tegenwoordig is alles gratis verkrijgbaar op YouTube-achtige sites als YouPorn, PornTube en vele andere hubs. Professioneel geproduceerde films vind je er in opgeknipte vorm, vaak in deeltjes van een minuut of tien. Downloaden is niet nodig, streaming video is de standaard. Er is ook volop amateurporno te vinden, spotgoedkoop gemaakt en vaak van abominabele kwaliteit. Maar wie gaat voor de quick fix hoeft niet negentig minuten lang in dvd-kwaliteit te kijken naar duurbetaalde actrices met nepborsten.
De porno-industrie die goud geld verdiende met tijdschriften, video’s en dvd’s staat net zo machteloos tegenover internetpiraterij als de muziek- en filmindustrie. ‘De mensen die van ons stelen zouden moeten worden doodgeschoten’, zei pornoproducent Jay Quinlan, ook bekend als XXX-Jay. Hij sprak in april op de XBiz State of the Industry Conference in de Verenigde Staten en ontstak in woede over de films van zijn drie betaalde adult-sites die hij terugvond op gratis pornopagina’s.
XXX-JAY STAAT niet alleen in zijn zorgen om de jonge generatie, al zijn de bedenkingen van anderen van niet-financiële aard. Ouders en (dus) politici maken zich druk om het kroost dat zich schier drempelloos laaft aan internetporno. Wat doet dat met de seksuele moraal?
Jochen Peter, universitair hoofddocent op de Amsterdam School of Communications Research (Ascor), onderzoekt sinds 2005 de invloed van internetporno op jongeren voor het onderzoekscentrum Jeugd en Media van de Universiteit van Amsterdam. Hij kreeg de prestigieuze Veni-subsidie van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek en kon een breed opgezet onderzoek starten. Tot nog toe publiceerde hij de resultaten van zeven deelonderzoeken, de uitkomsten van het afrondende onderzoek heeft hij net binnen. Eind mei ontving hij de Young Scholar Award, die jaarlijks wordt uitgereikt aan een jonge onderzoeker die tot nu toe een uitmuntende carrière doorloopt. Jochen Peter (1972) werd al achttien keer onderscheiden.
Toen hij met zijn onderzoek begon, kon hij tot zijn verbazing vrijwel geen betrouwbare onderzoeksgegevens vinden over seks op het internet. En toen hij op zoek ging naar de omvang van de online seksindustrie vond Peter cijfers die alle kanten op gingen (zie kader). Bedrijven geven niet graag hun rol bij het aanbieden van porno prijs. Denk aan hotelketens waar de Bijbel op het nachtkastje ligt, maar waar je ook een betaald adult tv-channel hebt.
De taboesfeer maakt het moeilijk een accuraat beeld te krijgen van de invloed die internetpornografie heeft op jongeren. In Nederland ligt de leeftijdsgrens voor toegang tot pornografie op zestien jaar. In Duitsland is dat achttien jaar en in sommige Amerikaanse staten 21 jaar. In sommige landen wordt de soft-erotische fotografie van de Playboy al beschouwd als pornografie. Voor zijn onderzoek onder jongeren werd voor de groep onder de achttien toestemming gevraagd aan de ouders. De jongeren vulden online-vragenlijsten in, zonder dat hun identiteit bij de onderzoekers bekend was. ‘In Nederland was dat allemaal niet zo’n probleem, maar in de Verenigde Staten is het bijna onmogelijk om voor het onderzoek dat wij gedaan hebben toestemming te krijgen van de review boards die het ethische gehalte bewaken.’ Peter werkt samen met hoogleraar Patti Valkenburg. Naast hen zijn wereldwijd maar een paar andere groepen bezig met het bestuderen van de maatschappelijke invloed van internetporno, en die hebben nog nauwelijks gepubliceerd. ‘Misschien zijn wij uiteindelijk de enigen die ons onderzoek kunnen afronden.’
In een van zijn studies onderzocht Peter hoe vaak jongeren tussen de dertien en achttien pornografisch materiaal op internet bekeken. Tijdens de zes maanden vóór het onderzoek had meer dan zeventig procent van de jongens dat minstens één maal gedaan, en veertig procent van de meisjes.
Seksueel expliciet materiaal weghouden voor kinderen is een hele klus. Porno werende software is door slimme kids te omzeilen. ‘De internetplatforms worden steeds mobieler, je kunt al van alles bekijken via je gsm. Dat is niet meer te controleren.’ Dat is een heel verschil met de tijd vóór internet, toen de lokale sigarenboer of videoverhuurder tussen de consument en zijn porno stond. Het kan haast niet anders of de vrije beschikbaarheid van smut moet een fikse invloed hebben op de seksuele moraal van de opgroeiende internetgeneratie.
‘Die conclusie mag je niet zomaar trekken’, zegt Peter. Op de zeden is meer van invloed dan alleen porno, legt hij uit. De tijdgeest bijvoorbeeld. ‘Mijn seksuele socialisering was in de jaren tachtig, toen seks door aids was gerelateerd aan gevaar. Dat is nu veel minder het geval. Het is belangrijk om te weten wat de dominante waarden zijn en hoe de geslachtsrollen worden gedefinieerd voordat je iets kunt zeggen over de invloed van internetporno.’
De uitkomsten van het vierjarige onderzoek zijn opmerkelijk. Ontdaan van hun nuances zouden ze voor enige opschudding kunnen zorgen. Die nuances zijn voor Peter dan ook belangrijk. Uit zijn onderzoek blijkt dat wie veel naar internetporno kijkt onzekerder is en minder tevreden over zijn eigen seksleven. Nuance: dit geldt alléén voor jongeren die nog geen seks met een partner hebben gehad. ‘Die denken: oeps, als dit de standaard is, dan voldoe ik daar niet aan’, zegt Peter. Ook bleek dat wie vaker porno ziet vrouwen eerder beschouwt als lustobject. Nuance: pornografie is zowel oorzaak als gevolg, want de correlatie geldt ook andersom: wie vrouwen als lustobject beschouwt, kijkt vaker naar internetpornografie. Bovendien geldt dit slechts voor een minderheid en voor jongens én meisjes. ‘Dit is een van de raadselen van ons onderzoek.’ Een andere uitkomst was dat voor jongeren die vaker porno consumeren de link tussen liefde en seks minder belangrijk is. Ze vinden experimenteren belangrijker en hebben geen moeite met seks buiten de relatie. Maar ook hier lijkt pornografie te bevestigen wat jongeren al over relaties en seks denken, en het geldt opnieuw alleen voor een minderheid.
De onderzoeken van Peter en Valkenburg bieden voor het eerst wetenschappelijke gegevens die, verzameld over langere tijd, iets zeggen over het effect van internetporno. Er blijkt een significante relatie tussen internetporno en bepaalde opvattingen over seks. Maar opnieuw geldt een nuancering: ‘We weten dat porno slechts één factor is in de houding tegenover seks. Factoren als persoonlijkheidskenmerken, ouders en vrienden hebben meer invloed.’
Tot op hoog politiek niveau (de ministers Plasterk en Rouvoet) wordt geklaagd over de seksualisering van de jeugd. Doorgaans wordt het internet daarbij als een van de hoofdoorzaken aangewezen. Het onderzoek van Peter en Valkenburg kan in die discussie een sussende rol spelen, mits de nuanceringen niet worden weggemoffeld. Wat dat betreft is ook belangrijk welke relaties in het onderzoek niet konden worden aangetoond. Die tussen internetporno en een toename van seks, bijvoorbeeld. Ook niet van anale en orale seks, zoals wel wordt gedacht. Jongeren bleken evenmin eerder te beginnen met seks en jongens dachten door internetporno niet dat een meisje eigenlijk ja bedoelt als ze nee zegt. Jochen Peter: ‘Een simplistisch monkey see, monkey do-mechanisme kwamen we niet tegen.’
Toch vindt een deel van de ondervraagde jongeren dat ze iets kunnen leren van porno. ‘Dat is waar het fout gaat, want porno is keiharde business, gemaakt om geld mee te verdienen, niet om op te voeden.’ Afschermen en verbieden heeft geen zin, meent Peter. ‘Je kunt het beter zoeken in opvoeden en bewustmaken. Seksuele interesse hoort bij de jeugd. Er is geen reden voor morele paniek of om te spreken van gevaren. Het heeft wel aandacht nodig.’

IN HET HOKJE van Super Sexcinema Venus klinkt een ratelend geluid. ‘Ah, een flipper’, zegt Ton Groters en klimt op zijn stoel. Hij vouwt een papiertje om het stukje van de filmstrook dat weigerde zich door de projector te laten voeren. ‘Dan weet ik precies waar-ie flippert en kan ik hem straks repareren.’ Hij heeft drieduizend super-8 pornofilms op zolder liggen, maar de inhoud doet hem weinig. Hij houdt van zijn werk om een andere reden. Lekker knutselen aan de projectoren, de films repareren. Het pand is zijn eigendom, de films kosten hem niks. ‘De kosten zijn laag, we zingen het wel uit tot de AOW.’
Toch zit het hem dwars. Waar zijn de tijden dat de rechercheurs van bureau Warmoesstraat op zijn stoel klommen om de films te verwisselen als hij even weg moest. ‘Met Kerst kwamen ze een projector lenen met wat filmpjes. Ze hadden dienst en er was geen barst te doen.’ Waar zijn de tijden dat hij samen met de agenten besloot het verhaal achter de dood van de blote man te wijzigen die hij bij sluiting in een stoel op rij 1 vond. ‘Een hartstilstand. We hebben ervan gemaakt dat hij langsliep en dood neerviel. Leek ons beter voor de nabestaanden.’ De laatste tijd heeft hij aanloop van belangstellenden en media. Maar Groters is er niet gerust op. ‘Ik vrees dat het is als met Michael Jackson die je nu ook weer overal hoort. Het einde van een tijdperk.’


De mythen van de porno-industrie

Mythe 1
Porno is een aanjager van technologische ontwikkelingen. De porno-industrie koos in de jaren zeventig voor vhs-video ten koste van Betamax en beslechtte daarmee een strijd tussen de videosystemen waarmee miljarden waren gemoeid. Porno speelde ook een belangrijke rol bij de doorbraak vorig jaar van Sony’s Blu-ray High Definition dvd-techniek in plaats van Toshiba’s High Definition dvd.
Feit Porno is een volgende industrie die bestaande media gebruikt om haar producten aan de man te brengen. Gehannes met nieuwe snufjes verhoogt de omzet niet. De business heeft geëxperimenteerd met streaming video, maar liet zich de leiding graag ontnemen door de cable networks. Wat betreft de video: vhs won omdat de banden een langere speelduur hadden dan Betamax-tapes. De doorbraak van Blu-ray is vooral veroorzaakt door Playstation 3, die slechts Blu-ray leest.

Mythe 2
Porno is de drijvende kracht achter internet.
Feit Volgens cijfers uit 2006 is twaalf procent van alle websites pornografisch, in totaal 4,2 miljoen. In datzelfde jaar stelden onderzoekers van de Universiteit van Berkeley (VS) vast dat slechts 1,1 procent van de websites porno bevatte. Van alle torrent-downloads is slechts vijf procent porno gerelateerd. In de lijst van meest bezochte sites is YouPorn de hoogst genoteerde, op plaats 47. Ter vergelijking: Facebook staat op 4, Wikipedia op 7 en BBC Newsline Ticker op 41.

Mythe 3
Internetporno is big business.
Feit Schattingen over de opbrengsten van internetporno lopen uiteen. In Amerika wordt 89 procent van de pornowebsites gefabriceerd door vele bedrijfjes. Volgens de seksbranche zelf zouden die Amerikaanse pornosites in 2006 2,8 miljard dollar hebben verdiend (meest recente cijfers). Media-economen achten dat cijfer veel te hoog. In 2001 hield Forbes.com het op één miljard. Gezien de sterk toegenomen piraterij is het onwaarschijnlijk dat dit cijfer is verdubbeld. Forbes schatte de omzet van de gehele branche, inclusief (kelderende) dvd-huur/verkopen, op 2,6 tot 3,9 miljard dollar. Ter vergelijking: in 2007 was de omzet van Shell 355 miljard dollar.