Gastcolumn

Klaar-over

De politiemensen die in Afghanistan door Nederlanders zullen worden opgeleid, mogen alleen ‘civiele taken’ vervullen. Misschien zoals de man op een foto van Ton Koene.
Waar is het gevaar?

IS DIT EEN GEZIN dat een straat oversteekt? Een moslim met zijn twee vrouwen, zijn zoontje en zijn moeder, onderweg naar huis, na een dagje boodschappen gedaan te hebben op de markt? Veel hebben ze blijkbaar niet gekocht. De man heeft een vuilniszak in zijn hand, een van de vrouwen in de stralend blauwe boerka draagt iets in een witte plastic zak. Het vervelende van de boerka is dat je niet kunt zien of ze haar rechterarm gestrekt houdt of niet. En je dus ook niet kunt schatten hoe zwaar de plastic tas is.
Ik denk niet dat het om vlees of groenten gaat. Op de markt op de achtergrond verkopen ze volgens mij textiel en kleding. In Afghanistan wordt veel textiel gebruikt, niet alleen vanwege het klimaat, maar ook vanwege de godsdienst. De islam verbruikt meer stof dan het christendom, dat is een feit. De man heeft zelfs een extra deken over de rechterschouder, waardoor je zou denken dat het een lange reis is naar huis. Onderweg zal er in de bus of achter in een open vrachtwagen nog geslapen moeten worden.
Misschien is de deken speciaal bedoeld voor het zoontje met die olijke zwarte muts en een zakje chips in de hand. Vraagje: als het werkelijk een zoontje is van een van de boerkavrouwen, hoe weet hij wie van hen zijn echte moeder is? Ik weet niet hoe dat verdeeld wordt in een polygaam huishouden, de zorg voor de kinderen.
Maar de linkervrouw draagt onder haar boerka een lange losse jurk en slappe broek van dezelfde stof, zwart met witte balletjes. In Afghanistan heet dat een perahan tunban. Dezelfde kleding voor dames heet in buurlanden Pakistan en India salwaar kameez, en de salwaar is kuis, maar toch strakker om het lijf. Het jongetje zal zijn moeder wel herkennen aan wat die onder haar boerka aanheeft. Het is als kind goed opletten in Afghanistan.
Even over die boerka’s: waarom zijn ze stralend blauw? Als ze bedoeld zijn om de wellustige blik van vreemde mannen te mijden, mogen ze dan zo'n opvallende kleur hebben? Grijs, zwart, okergeel, iets wat goed camoufleert in de omgeving zou effectiever zijn om vrouwen onzichtbaar te maken.
Let op hoe de moeder die geen boerka draagt de blik van de politieman afwendt. Ze trekt haar hoofddoek iets over haar gezicht, maar ze houdt hem vanuit een ooghoek in de gaten. Niet voor zichzelf, dat is zeker: ze is oud en lelijk, ze lijkt een zware heksenneus te hebben. Nee, ze let op wie er kijkt naar de vrouwen van haar zoon. En merk op dat het de zoon zelf kennelijk geen snars kan schelen. Hij let vooral op de fotograaf, Ton Koene.
Ton Koene moet opvallend zijn in dit straatbeeld. Hij is blank, met dun donker haar en felle blauwe ogen. Hij heeft een eigen website, Ton Koene Photography, en we leren daaruit dat hij een freelance fotograaf is die zich toelegt op ‘mensen en hun verhalen’. De man heeft veel ervaring, blijkt uit zijn portfolio, hij werkte van Darfur tot Colombia. Zelfs op de Noordpool zocht hij naar mensen en hun verhalen. Veel oorlogsgebieden, hij weet dus hoe hij zich onopvallend moet maken.
Maar hoe onopvallend kun je als grote blanke man met felle blauwe ogen zijn in Kunduz? Nota bene als je midden op straat staat, terwijl een politieman een gezin helpt oversteken. Men zal in de loop van de tijd wel wennen aan grote blanke Hollanders in Kunduz, maar onze nieuwe missie is nog niet vertrokken. Het besluit is nog maar pas genomen, met dank aan de steun van Jolande Sap van GroenLinks, die daarmee tegen de wil van de meerderheid van haar eigen partij handelde.
Wat wilde Sap bewijzen, haar leiderschap? Door eens een keer niet te doen wat haar volgelingen willen? Dan toon je inderdaad leiderschap, als je achteraf kunt aantonen dat je het juiste besluit nam.
Daar knaagt het juist in dit geval, dat achteraf aantonen. Jolande Sap heeft bedongen dat de politiemensen die in Afghanistan door de Nederlanders worden opgeleid alleen 'civiele taken’ mogen vervullen. Hoe lang zal men dat blijven controleren?
In ieder geval vervult de man op deze foto wel een zuiver civiele taak. Hij helpt mensen de straat oversteken. Een lege straat, er is op de achtergrond maar één eenvoudig pick-up wagentje te zien. Zoveel gevaar zou het gezin dus niet lopen als het op eigen verantwoordelijkheid aan de oversteek was begonnen.
Maar die politieman: waaraan kun je zien dat hij een politieman is? Hij draagt een witte pet als van een zeekapitein, een zware, veel te grote winterjas als van een zwerver, en bruine berglaarzen. Geen wapens, geen stok. Hij is zo civiel dat hij alleen een bordje bij zich heeft, als van een klaar-over. Inderdaad staat daarop 'Stop’ en 'Police’. Niet in het Pasjtoe, maar in westers schrift. Ik denk niet dat veel mensen dat bordje aandachtig lezen. Het gaat om de vorm ervan en de kleuren wit en rood.
Zou een Taliban die zijn auto volgeladen heeft met explosieven nu echt stoppen voor zo'n klaar-over met zijn malle bordje? Ik denk dat deze klaar-over op de foto er helemaal niet aan begint. Hij komt zo civiel over dat hij bij naderend gevaar als eerste opzij springt. En dat is precies wat Jolande Sap wil. Daar heeft ze van het Nederlandse kabinet 'keiharde garanties’ voor gekregen.