Theater: Holland Festival

Kleinood tussen giganten

Het veelbelovende en rijke programma van het Holland Festival 2012 is sterk begonnen met twee grote producties uit Wenen en Madrid en een kleine, maar heel mooie muziektheatervoorstelling uit Nederland. Maar echt in festivalstemming is het bijna winterse Amsterdam nog niet.

Misschien is het lovenswaardig dat het festival geen cent extra aan vormgeving heeft uitgegeven en alles wat het heeft in de programmering stopt. Maar vormgeving zou ook een vorm van cultuur kunnen zijn. De schamele affiches met verhuisdozen van vorig jaar zijn dat niet. De strijd met de te verwachten Oranjefeesten is op Leidseplein en Museumplein bij voorbaat opgegeven.

Het grootse balletspektakel C(h)oeurs van Alain Platel was in het volkse Amsterdamse Carré minder bedreigend en controversieel dan in het deftige Teatro Real in Madrid. Toch waren er schokkende dingen te zien en te horen. Lelijke blote ruggen, schokkerige dansen, mensen die moeizaam en heel erg on-sexy hun onderbroeken aantrekken (waar heb je zoiets gewoons ooit eerder op het toneel gezien?). Maar vooral het onbekommerd door elkaar gooien van muziek van Verdi en Wagner, componisten die vaak als tegenpolen worden beschouwd, terwijl ze in de ogen van Platel toch tijdgenoten en allebei revolutionaire nationalisten waren. In mijn oren won Verdi het van Wagner, vooral het door het koor van het Teatro Real woedend gezongen Dies Irae uit zijn Requiem – als alle Occupy’ers zo prachtig en hard konden zingen, zouden de bankiers al lang van de beurspleinen van de wereld zijn weggeblazen, verzucht je dan.

Zwischenfälle van het Wiener Burgtheater was ook in Amsterdam een hartveroverende voorstelling. Tien Oostenrijkse topacteurs spelen onder regie van Andrea Breth 53 miniaturen van onder meer de Russische absurdist Daniil Charms, de Frans blijspelschrijver Georges Courteline en de Franse humorist Pierre Henri Cami, waarbij het lachen je steeds meer vergaat als je beseft dat wat je eerst zo grappig vond verwijst naar de wreedheid en angst van mensen tegenover elkaar omdat ze wel naar een teder contact verlangen, maar niet weten hoe ze dat in ’s hemelsnaam moeten bereiken.

Misschien is dat ook wel het onderwerp van Lilith, het kleinschalige muziektheaterproject geïnitieerd door de Amerikaans-Nederlandse sopraan Claron McFadden. Lilith is de mythische eerste vrouw van Adam, geschapen als zijn gelijke, maar uit het paradijs verbannen omdat zij zich niet aan hem wilde onderwerpen. In deze kleine opera worden door de Engelstalige dichteres en librettiste Carola Luther de boze en sinistere kanten van de Lilith-legende slechts aangestipt. Claron McFadden is hier een sterke vrouw die haar eerste liefde overdenkt en oproept in de vorm van acteur Jeroen Willems, groot (misschien wat te groot) en markant aanwezig op een projectiescherm. Hij verdedigt zijn keuze voor een vrouw en kindertjes, en nu is het Lilith die hem zou willen onderwerpen. Regisseur Frans Weisz heeft een bijzondere vorm gevonden waarbij twee mensen in beeld op toneel en film kunnen samensmelten op een manier die in het leven niet altijd mogelijk is. Maar ook dan blijft Adam de verkrachter van Lilith.

De muziek wordt gemaakt door de Bulgaarse pianist en componist Dimitar Bodurov. Hij heeft ervoor gekozen de verschillende kanten van Claron McFadden (operazangeres en jazz-zangeres) niet hard tegen elkaar te zetten, maar hij heeft een eigen, fijnzinnig idioom gevonden. Daardoor is Lilith geen boze feministe geworden, maar eerder een wanhopige vrouw. Aan het begin en het eind blijft ze alleen en bespeelt met een strijkstok een wonderlijk instrument van glazen buisjes gevuld met water, een aquaphone. Die maakt geen opstandig, maar een geheimzinnig, melancholiek en verlangend geluid.

www.hollandfestival.nl. Lilith is in september te zien in onder meer Brussel, Eindhoven, Brugge, Utrecht en Den Haag, en in mei 2013 in Antwerpen. www.transparant.be