Wie vormen de frontlinie in de strijd tegen klimaatopwarming? Wellicht zullen de meeste mensen denken aan milieuactivisten en groene partijen. Lloyd J. Austin III, onlangs afgezwaaid als viersterrengeneraal in het Amerikaanse leger, is een naam die minder snel te binnen schiet. Austin is minister van Defensie in de regering-Biden en kondigde deze week aan dat klimaatverandering onderdeel wordt van alles wat zijn ministerie doet. Strategieontwikkeling, risicoanalyses en simulaties van oorlogssituaties: een warmere planeet en extremer weer zullen daarin voortaan een bepalende factor vormen.

Dat de strijd tegen klimaatopwarming legergroen wordt, is ook waar Amerika’s nationale veiligheidsraad het over eens is. Tegelijk met een dik rapport waarin minister Austin uit de doeken doet dat het leger moet trainen op militaire, terroristische én klimatologische bedreigingen bestempelde de nationale veiligheidsraad klimaatopwarming als het grootste geopolitieke risico voor de Verenigde Staten. De war on terror markeerde de decennia aan weerszijden van de millenniumwisseling. De war on climate zet de grondtoon voor de rest van de 21ste eeuw.

Het klimaat zelf is natuurlijk geen doelwit. Je kunt er geen raket op richten, ook al opperde de vorige Amerikaanse president dat orkanen konden worden afgewend met kernwapens. Het zijn uiteindelijk statelijke en menselijke actoren die reageren op de veranderende ecologische patronen. Smeltend arctisch gebied bijvoorbeeld betekent competitie tussen de VS, Rusland en China over zeeroutes en de winning van natuurlijke hulpbronnen daar. De botsende grootmachten blijven dezelfde, klimaatopwarming wordt het decor waar hun wedloop zich tegen afspeelt.

Ook bepaalde terminologie gaat mee van de ene oorlog naar de andere. ‘Regime change’ was tot voor kort iets waar de haviken in het Pentagon op zaten te broeden. De VS hebben een geschiedenis van rebellen bewapenen en propaganda verspreiden om een bewinds-wijziging te bespoedigen. Nu voorspelt Amerika regime change als gevolg van instabiliteit door klimaatopwarming. De nationale veiligheidsraad merkte elf landen aan waar dit risico het acuutst is. Op die lijst staan de oude bekenden van het recente geopolitieke theater, zoals Irak en Afghanistan – het doet je je afvragen hoe verstandig het was van Amerika om zich daar terug te trekken.

Een aantal andere landen waar klimaatinstabiliteit dreigt liggen dicht bij de VS, zoals Guatemala en Haïti. Nu al is migratie uit deze landen iets waar de VS nauwelijks mee om kunnen gaan. Het is een les voor Europa: hoe goed voorbereid is dat werelddeel op toenemende klimaatmigratie?

Kernwapens krijgen er een extra dimensie bij

Drie landen op de lijst zijn nucleaire machten: India, Pakistan en Noord-Korea. Kernwapens, bedacht als het ultieme oorlogsgerei en afschrikmiddel, krijgen er in het tijdperk van de klimaatoorlog een extra dimensie bij. Ze worden een moeilijk te beheersen risico wanneer een staat ineenstort of hitte, droogte en overstroming opslag en beheer van nucleair materiaal ingewikkelder maken.

De nieuwe missie van Amerika’s militaire en veiligheidsapparaat is dus vooral een herijking van de blik op de wereld. Klimaat en natuur moeten niet meer worden gezien als een losstaand verschijnsel van vooral economische en sociale betekenis, maar als een verbindend geostrategisch thema. Een windmolen heeft misschien het vriendelijke aangezicht van een duurzame energie-opwekker, de materialen die ervoor nodig zijn om hem te bouwen worden in toenemende mate iets waar landen strijd over voeren.

De omslag die is aangekondigd in het Amerikaanse strategisch denken is winst. Het maakt het onderwerp klimaat minder ‘soft’ en daarmee hopelijk urgent voor een breder deel van de samenleving. De bomenknuffelaar en de ijzervreter delen plotseling hun grootste zorg.

Dat ook defensie het klimaat als de ‘grootste existentiële dreiging’ bestempelt, betekent extra kracht achter de pogingen om opwarming voorzover nog mogelijk binnen de perken te houden.

Het is geen toeval dat Amerika zijn nieuwe koers aankondigt vlak voor de klimaattop in Glasgow. Het land wil de bijeenkomst betreden als een vooruit denkende natie die beseft hoe allesomvattend klimaatopwarming is. Dan is het pijnlijk om te constateren dat Amerika’s pogingen de eigen uitstoot terug te dringen lijken vast te lopen op politieke verdeeldheid in Washington. Ook in de klimaatoorlog moet worden gevreesd voor een binnenlandse vijand.