Klotsend naar de ondergang

Pole Shift, J.White, uitgeverij A.R.E. Press, 431 blz., 3 21,20; The End of Time, D. Thompson, uitgeverij Sinclair Londen, 365 blz., 3 61,50; Het einde der tijden, M. Elling, uitgeverij Meulenhoff, 3 59,50; Leven in de eindtijd, P. Eligh, uitgeverij Verloren, 299 blz., 3 59,-
UIT DE LUIDSPREKERS lispelt een ensemble van synthesizer en panfluit, een staafje wierook dompelt de winkel in muskusgeur. De boekverkoper heeft een stapel in zijn handen met net verschenen titels. Over het einde van de wereld wordt veel gespeculeerd, geeft hij toe, maar je moet afgaan op je eigen gevoel. Om dat gevoel te beschrijven laat hij zijn Amerikaanse Nederlands even voor wat het is. ‘It’s got to have the ring of truth’, de klank van de waarheid, daar gaat het hem om. Van de wassende vracht aan boeken die met het naderen van het jaar 2000 bezit nemen van zijn planken, laat hij één exemplaar vergezeld gaan van zijn warmste aanbevelingen. ‘Een klassieker’, glimlacht hij bij de kassa. ‘Zoveel dingen die op hun plaats vielen.’

Een onschuldige pocket is het, die van binnen naar wierook ruikt. Maar de eerste zin van de inleiding verjaagt resoluut alle herinnering aan de zoetelijke sfeer van de New Age-winkel. ‘Als u tijdens het lezen een akelig gevoel bekruipt, heeft de auteur u waar hij u hebben wil’, luidt de eerste zin. Na lezing van dit boek is geen dag meer hetzelfde, verzekert de inleider. De auteur zelf doet er ook alles aan de lezer bij te brengen dat historische ogenblikken zijn aangebroken. 'De Dag des Oordeels - wanneer en hoe zal het menselijk ras uitsterven? - heeft een andere gedaante aangenomen nu de wetenschappelijke kennis de laatste jaren is verbeterd.’
Verbeterd betekent vooral: de bewijslast voor 'Doomsday’ is nu nog zwaarder dan voorheen. In de eerste editie van Pole Shift uit 1978 werd de 'ultieme catastrofe’ halverwege de jaren tachtig gesitueerd, twaalf edities later is de deadline voor de mensheid opgeschoven. De kritieke periode eindigt nu in 2001 en begint in 1998, volgend jaar al! 'De oceanen zullen hun bekkens verlaten en in enorme vloedgolven over de continenten razen. Elektrische stormen met windvlagen van honderden kilometers per uur jagen over de planeet en enorme aardbevingen en lavastromen zullen het land in stukken breken. De lucht zal gevuld zijn met as en giftige gassen. De geografie van de aarde zal totaal zijn veranderd en ook het huidige klimatologische stelsel zal totaal veranderen.’ Er blijft kortom weinig van de mensheid over, zo er al overlevenden zijn.
De reden voor deze ramp is de gewijzigde positie van de noord- en de zuidpool. Probeer je maar eens voor te stellen wat de verplaatsing van de noordpool naar Kopenhagen voor gevolgen zou hebben. Niet alleen verdwijnt Europa dan onder een ijskap - daar zou de mensheid nog mee kunnen leven. Catastrofaler is dat de as waarlangs de aarde draait, kantelt. De aarde, die toch al met een snelheid van 2,3 miljoen kilometer per uur door de ruimte suist, laat materie en schepselen met een duizelingwekkende vaart om haar as roteren, aan de evenaar met een snelheid van meer dan 1800 kilometer per uur. Als in deze beweging een knik komt, gaat de zaak klotsen.
Wat de ramp nog ernstiger maakt, is dat de polen niet aarzelend hun nieuwe stek opzoeken, maar plotseling, in één dag wellicht. Had het mammoetjong 'Dima’, in 1977 uit een Siberische gletsjer gehaald, geen tropische plantenresten in zijn maag? Het arme dier moet zijn overvallen door een allesverzengende stoot vrieskoude, iets wat alleen mogelijk is door een plotselinge verandering van klimaat en dus van de polen. Overigens is dit al vaker gebeurd in de geschiedenis van de planeet, telkens aan het begin van wat de geologen de ijstijden noemen. IJstijden zijn de mammoeten, de koningen van het Pleistoceen, noodlottig geworden en nu dus dreigt de mens onttroond te worden.
Heeft dit de Klank van de Waarheid? White doet er alles aan. Allereerst laat hij een stoet van onorthodoxe wetenschappers opdraven, van wie velen bekend zijn bij de bredere New Age-beweging. Hugh Brown bijvoorbeeld, die de aandacht heeft gevestigd op het enorme gewicht van de ijskappen aan de beide polen. Verplaatsen deze molenstenen zich, dan slaat de aarde aan het tollen. Voormalig geschiedenisleraar George Hapgood onderzocht oude landkaarten, waarop de contouren van Antarctica zo scherp overeenkomen met wat we in deze eeuw slechts met echopeilingen hebben kunnen vaststellen, dat hij concludeerde dat de ijskap aldaar van vrij recente datum moet zijn. Van de Rus Immanuel Velikowski is de theorie dat de aarde een tik heeft meegekregen bij de geboorte van Venus, toen deze planeet zich van Jupiter losmaakte en ons op zoek naar een eigen plek onder de sterren rakelings passeerde. Talloos zijn de aanwijzingen die hij vond in de bijbel, in de Popul-Vuh, het heilige boek van de maya’s en in oude Chinese bronnen.
Dat zich een ramp in het verre verleden heeft voltrokken, zal iedereen willen aannemen. Het verleden is zo immens, daar heeft van alles kunnen gebeuren. Maar waar haalt White die urgentie toch vandaan, het besef dat de ondergang voor de deur staat? Om dit aan te tonen spreekt hij een faculteit van de mens aan die in New Age-kringen wel met EPS wordt aangeduid: extrasensory perception. Hiermee toegeruste lieden, door White 'Hoeders van de Profetie’ genoemd, hebben toegang tot een andere, hogere dimensie en bewegen zich, ongehinderd door ruimte en tijd, naar het verleden of simultane werkelijkheden. Maar vooral natuurlijk zijn ze interessant vanwege hun voorspellende gaven en hoe opvallend: alle profeten voorzien met het ouder worden van de twintigste eeuw een ramp van ongehoorde omvang.
MET HET NADEREN van het jaar 2000 neemt het gevoel van naderend onheil toe. In Seoul, de hoofdstad van Zuid-Korea, heeft een evangelische gemeente van 800.000 zielen de klok gelijkgeschakeld om op de Dag Des Oordeels omhoog te zweven teneinde de wederkerende Christus halverwege de hemelen te ontmoeten. De katholieken doen het wat rustiger aan en zijn aangewezen op de uit 1995 daterende brief Tertio Millennio Adveniente, waarin paus Johannes Paulus II de regie ter hand neemt over de godsvrucht van zijn miljoenen onderdanen om hen, na een crescendo van gebed, in 2000 Zijn goedkeuring deelachtig te kunnen laten worden. Het Boek van Daniël en vooral de Openbaringen van Johannes bieden genoeg stof voor kabbalistische goochelaars om van het einde van deze eeuw iets heel bijzonders te maken.
Maar ook voor al die afvalligen en spirituele zoekers die de New Age-beweging uitmaken is het einde van het millennium een dwingend gegeven. Dat die Christenen zich tot hun Boek beperken moeten zij weten, maar de New Ager neust in alle geschriften en tradities waarin maar iets te vinden is over het einde der tijden of de nieuwe mens. De fameuze kalender van de maya’s bijvoorbeeld; tot op de seconde secuur en reikend tot miljoenen jaren in het verleden - deze kalender loopt abrupt af op 22 december 2012. Vroeger of later, maar een eindtijd komt er. De Hindoes voorzagen er een, Kali Yuga, waarin de mensheid zou wegzakken in duisternis, de zestiende-eeuwer Nostradamus propte onze eeuw vol met catastrofes en ook onze voorouders de Germanen repten in de Edda reeds over de godenschemering, waarna chaos zou heersen.
Een speciale verhouding heeft New Age met astrologie, die de beweging een van haar bestsellers opleverde: De Aquarius-samenzwering van Marilyn Ferguson. Het tijdperk van de Vissen zal overgaan in dat van Aquarius, een era van harmonie, evenwicht en een hogere samenlevingsvorm.
Hoewel Ferguson de termen vooral metaforisch gebruikte, is de beweging ermee aan de haal gegaan. In het Aquarius-tijdperk voorspelt iedere mens de toekomst en zal de stem overbodig zijn, want hij communiceert via de geest. Lezen doet hij door een boek onder zijn hoofdkussen te leggen en het bewustzijn heeft in het Aquarius-tijdperk zulke vorderingen gemaakt dat oorlogen tot het verleden behoren, overigens net als de hebbelijkheden hebzucht, jaloezie en geilheid. Het profiel van de heilige is kennelijk universeel en voor New Agers in principe voor iedereen weggelegd.
TOT HET ZOVER is, zijn de eigenschappen van heiligheid en verlichting slechts voor een klein deel van de mensheid weggelegd, zoals voor 'de slapende profeet’ Edgar Cayce. Cayce kon de toekomst voorspellen en legde ook boeken onder zijn hoofdkussen. In het eindtijdgeloof waarvan New Age is doortrokken, neemt deze in de vorige eeuw geboren boerenzoon uit Kentucky een centrale plaats in. Vanzelfsprekend ontbreekt hij niet in Pole Shift. White is een trouw bezoeker van het instituut dat alle lezingen en voorspellingen van Cayce bewaart, the Association for Research and Enlightenment (ARE). De voorspellingen en lezingen kwamen tot stand iedere keer als hij in een soort comateuze sluimer gleed en beslaan, geïndexeerd en al, ongeveer 50.000 pagina’s. Cayce is verantwoordelijk voor een van de meest succesvolle mythen van de New Age-beweging, die van Atlantis.
Atlantis was een hoogontwikkelde maatschappij in het bezit van motorvoertuigen, vliegtuigen en lasergeweren, die werd verzwolgen door de bijbelse zondvloed. Een handvol overlevenden wist te ontkomen en vestigde zich in Latijns Amerika en Egypte, van waaruit de beschaving weer langzaam opkrabbelde. Oorzaak van de vloed was een verandering van de magnetische polen, hetgeen opnieuw zal gebeuren in de nabije toekomst. In 1968 om precies te zijn. Bergketens zouden fonteinen van lava spuwen en grote delen van de Verenigde Staten zouden ten onder gaan. Majestueus zou Atlantis uit zijn zeegraf oprijzen, zodat tegen het jaar 2000 een nieuwe tijd aanbrak.
Het jaar 1968 gaf inderdaad allerlei wilde taferelen te zien, pogingen zelfs om een nieuwe wereld te forceren, maar welbeschouwd sloeg de slapende profeet de plank finaal mis. Er zijn veel joints gerookt en utopieën nagejaagd en de wereld is sindsdien ontegenzeggelijk veranderd, maar de aarde draait nog steeds vredig om dezelfde as en de polen hebben hun ijzige positie niet verlaten.
Werkt EPS niet? Was Cayce een slaapprevelaar in plaats van een profeet? Nee, zegt White. Cayce had ongelijk over het wanneer, maar dàt de ramp plaatsvindt is tegenwoordig niet eens meer een punt van twijfel bij wetenschappers. 'Een bekend seismoloog’, schrijft White haast opgelucht, 'schat de kans op een “killer quake” in op 25 procent voor het jaar 2000, waarin 30.000 doden en zeker 100.000 ernstig gewonden zullen vallen.’ Een 'killer’ bij San Francisco wel te verstaan.
Soms lijkt het wel of White er genoegen in schept met astronomische dodencijfers en ondergangstaferelen te strooien. De beloofde ramp mag ons niet ontglippen. Maar dan schrijft hij dat Cayce, net als zoveel andere profeten, juist wilde dat zijn profetieën niet uitkwamen. 'De waarlijke profeet hoopt weersproken te worden.’ Zijn visioenen zijn geen vooruitblikken op een onontkoombare straf, maar meer waarschuwingen, bedoeld tot stichting der mensheid.
HIERMEE KOMEN WE op het religieuze of morele aspect dat veel apocalyptische scenario’s van New Age verbindt met die van christelijke signatuur.
Het semi-wetenschappelijke woord dat New Age gebruikt voor dit in wezen mystieke begrip is 'biorelativiteit’. White omschrijft het als 'de interactie van mensen met hun fysieke omgeving via psychische of geestelijke energie’. De energie die vrijkomt bij gedachten en emoties staat in verband met de krachten die aardbevingen, vulkaanuitbarstingen, geologische activiteiten en klimatologische veranderingen veroorzaken. Even verder zegt hij: 'Gebed, meditatie, positieve gedachten en liefde zijn alle instrumenten om de planeet te pacificeren en labiele gebieden in evenwicht te brengen.’
Noach was met te weinigen om de zondvloed te voorkomen, maar klaarblijkelijk hebben de alarmerende schrikbeelden van Cayce een zodanige stroom van gebeden en positieve gedachten op gang gebracht dat de ramp enkele decennia is geschorst. Niet veel langer, als we afgaan op de bestseller Life and Death of Planet Earth van ene Tom Valentine, die de pole shift op 5 mei 2000 heeft geagendeerd.
'Biorelativiteit’ is de pendant van het christelijke schuldbesef dat ten grondslag ligt aan het Laatste Oordeel. Toen in de veertiende eeuw een derde van de Europese bevolking door de Zwarte Dood werd uitgeroeid, stond voor de overlevenden vast dat het einde der tijden nabij was. God strafte want de mensheid leefde in zonde; de luxe van de koningen, de harems van de kardinalen, de woekerrentes van de kooplui en de opstandigheid van de armen - ze hadden het er zelf naar gemaakt. Zolang God bestaat is het met de ellende van de mens eigenlijk nooit anders geweest. Zo onkenbaar en ondoorgrondelijk als Hij nu eenmaal is, zo transparant wordt Hij als het ondermaanse volk het weer eens te bont maakt.
New Age gelooft in de morele integriteit van de schepping. Allereerst was er het geavanceerde Atlantis dat met zijn files en luchtvervuiling de 'biorelatieve’ verhouding met de planeet verpestte. Nu is er een volgende zondvloed die ons uit het paradijs dreigt te spoelen, niet ten uitvoer gebracht door Gods beulshand maar door de planeet zelf. Voor New Age is de toestand van de aarde de uitdrukking van de morele staat van de mens en als deze onder een bepaalde grens zakt, voltrekt de mens eigenlijk zijn eigen ondergang. Ontdoe je deze logica van het dwangmatige verlangen naar de grote ramp, dan valt er best wat voor te zeggen. Bevinden zich boven de magnetische polen tegenwoordig geen continentale gaten in de ozonlaag? De mens krijgt de aarde die hij verdient.
Maar dit is niet genoeg, New Age zweert bij rampen. En waar het aanstaande armageddon zijn schaduw werpt, gedijt het profetendom. Of het nu een charismatische dominee in Seoul is die de Tweede Komst van Christus voorspelt, de half blinde Japanner Shoko Asahara die de eindtijd poogt te versnellen door een aanslag met zenuwgas te organiseren of de megalomane arts Luc Jouret die over leven en dood van zijn volgelingen beschikt, in het aangezicht van de eindtijd is de mens in zijn verlangen naar verlossing bereid tot totale onderwerping. Ook New Age ontkomt niet aan uitwassen, zoals Jouret die een eigen theoretisch brouwsel op basis van de Aquarius-samenzwering serveerde en 68 volgelingen tot collectieve zelfmoord bewoog.
Dan is Cayce zo slecht nog niet. Voor wie geen ark kan bouwen, noemt hij een aantal redelijk veilige plekken: Zuid-Canada, Montana en delen van Ohio en Indiana. Europa? Helaas.