Kluivert, de film ‘daar heb ik geen tijd voor’, zegt kluivert lachend, wijzend op de stilstaande auto’s. op zijn gezicht een restje overmoed

Toneelschrijvers zijn er steeds als de kippen bij - de Bende van Venlo, Srebrenica en Emily denderden al over de planken. Maar waar blijven de filmmakers? Juist nu dient zich hèt mega-scenario van de jaren negentig aan: het leven van Patrick Kluivert. Seks! Geld! Roem! Voetbal! En de hamvraag: deed-ie het of deed-ie het niet?
HET MAASTRICHTSE toneelgezelschap Het kruis van Bourgondië brengt op 4 juli de première van De bende van Venlo. Waar dat stuk over gaat is net zomin een vraag als bij het veel aandacht trekkende stuk Srebrenica van enige tijd terug. Bij het toneelstuk Emily hoefde je ook al niet lang na te denken over de actuele Oranje-gebeurtenissen die eraan ten grondslag lagen.

Het is een trend in de toneelwereld. In een sfeer van controverse wordt aandacht gegenereerd en publiek getrokken door nauwelijks tot niet verhuld te verwijzen naar concrete kwesties die de media haalden. Er bestaat wat dat betreft vrijwel geen filmtraditie in Nederland. Wat me te binnen schiet is een knappe televisiefilm over de ontvoering van Heijn, naar een script van Kees van Beijnum. En er was natuurlijk de mislukte verfilming van Advocaat van de hanen.
Voor film geschikte kwesties die de media beheersten zijn er te over geweest, de afgelopen jaren. Yolanda, oftewel De Eper incestaffaire. De Van der Valk-saga; een dramatisch familieverhaal. Minder bekend, maar gezien het succes van de film over Hustler-pornograaf Larry Flint zeker een optie: Joop Wilhelmus, een leven. Oftewel: de zwarte kant van de seksuele bevrijding in de jaren zestig. De zaak-Annie E. Weliswaar een moordzaak van alweer twintig jaar geleden, maar dat ze zowel in de verbeelding als in de journalistiek om de zoveel tijd weer boven water wordt gehaald, geeft toch aan dat ze intrigerend is gebleven: heeft ze het gedaan of niet? Want om dat soort kwesties gaat het. De schuldvraag. Goed en slecht. Het raadsel dat tot zelf nadenken dwingt.
ER HANGT ECHTER een onderwerp in de touwen dat te mooi is om te laten liggen. Kluivert. Daar zit alles in voor een mega-film: Seks! Geld! Roem! Voetbal! Romantiek! Racisme! En dan die hamvraag: Heeft hij het tegen haar zin gedaan? We zullen het nooit echt weten.
De ouverture van de film stel ik me aldus voor: Sombere orkestmuziek klinkt. Regenachtige met brommertjes vergeven straten van Amsterdam-Noord. Benauwde arbeiderswoningen, sfeerloze flats. Dan de bekende clichébeelden, in soft focus. We zien een olijk zwart knaapje de ene bal na de andere in het doel trappen. Zijn vriendjes zijn geen partij voor hem. Ondertussen klinkt de sarcastische stem van Henk Spaan, die de laatste twee coupletten voorleest van zijn profetische ode aan Kluivert:
Zo voetbalt hij zijn hoogste lied Trillend als de trompet Van de jonge Louis Armstrong die Jan Wolkers in hem ziet.
Maar ook Armstrongs volle lach Werd leger Schaduw dempt de helderste oogopslag Want de tijd, die parasiet Gunt de jeugd haar onschuld niet.
Vervolgens bestaande beelden van Patrick Kluivert als jongen van achttien. Patrick, huilend, met de Europacup in zijn handen. Dan: na afloop van de Europacup. Het Ajax-vliegtuig is op Schiphol geland. Patrick moet huilen als zijn moeder hem omarmt. Met een zakdoekje dept moeder Kluivert de tranen. Commentaarstem: ‘Patrick Kluivert is in 1995 de toekomst van het Nederlandse voetbal. Er zijn, stelt de voetbalpers, twee echte wereldspitsen voor Oranje geweest: Cruijff en Van Basten. Maar een derde zit er aan te komen: Kluivert! Louis van Gaal bracht het zo: “We slaagden er niet in Ronaldo te contracteren. Maar we hebben iemand uit eigen kweek, die misschien zelfs beter is: Patrick Kluivert.” Zelden leken verwachtingen zo hoog gespannen.’
De volgende scène is een stuk intiemer. Een eenvoudig Amsterdams café. Tegenover de negentienjarige Kluivert zit een ook nog jonge sportjournalist, Robert Heukels. Van Nieuwe Revu. Waar oudere, gevestigde sportjournalisten als Barend & Van Dorp en Johan Derksen ondoordringbare vriendschappen hebben gesloten met de generaties van Marco van Basten en Johan Cruijff, daar maak je als nieuwkomer-journalist alleen maar kans in de sportbusiness door goede contacten op te bouwen met de nieuwkomer-voetballers.
Patrick Kluivert heeft nog niet zo veel interviews gedaan. Dat is zo het beleid geweest van zijn club Ajax. Na een korte mediacursus mag hij het nu voorzichtig met de pers gaan proberen. Een dronken man stoort de twee ambitieuze jongens herhaaldelijk bij het interview, waarbij voor beiden zoveel op het spel staat. Kluivert weet de situatie rustig, zonder enige arrogantie, op te lossen. Het maakt indruk op Heukels. Kluivert bestelt een glaasje fris met een schaal worst en kaas. Meisjes vragen hem om handtekeningen, willen met hem op de foto. Kluivert laat zich niet gek maken, hij blijft lief lachen en als hij lacht is hij echt nog een jongetje. Aardige jongen, noteert Heukels.
Kluivert zegt dat hij deze zomer op vakantie is geweest met zijn twee vrienden bij Ajax, Clarence Seedorf en Edgar Davids. Ook die zijn nog nieuwkomers. Hun staan net als Kluivert dramatische ontwikkelingen te wachten. Heukels, die tegen die tijd zijn contacten al een stuk strakker zal hebben aangetrokken, zal dan exclusieve interviews met hen houden in het buitenland. Het is duidelijk dat Heukels in de film, bijvoorbeeld gespeeld door Antonie Kamerling, de bescheiden, meelevende, ja liefhebbende verteller moet worden bij wie de jonge voetballers zich genoeg op hun gemak voelen voor ontboezemingen. Of bij wie ze langsgaan als ze menen dat er iets rechtgezet moet worden. Want vaak zullen ze het idee krijgen dat de hele wereld tegen hen is.
Maar hoe mild, hoe respectvol, hoe vol liefde hij ook is, er valt Robert Heukels iets op aan Kluivert wat later van grote betekenis zal blijken. In een film 'werkt’ zoiets. Een vooruitwijzing, weet de kijker dan gelijk.
Heukels ziet: achter die façade van vrolijke, onbedorven jongen schuilt iets. De camera zoomt in op Kluivert, gespeeld door de jonge en zwarte filmacteur Raymi Sambo, die eerder mocht optreden in de verder onrealistisch blanke voetbalploeg in de bioscoopfilm All Stars. Het inzoomen werkt op zich al dramatisch. En dan. Het olijke lachebekje 'Patje’ zegt iets wat helemaal niet past in het pr-beleid van zijn ploeg: 'Niemand hoeft te weten van mijn emoties en mijn hard-zijn. Dat is van mij alleen. Zelfs m'n familie weet het niet.’
Freeze.
Terwijl we daarop enkele, niet nagespeelde maar net als in het begin weer werkelijke, doelpunten uit de voetbalcarrière van Kluivert zien (Ajax-Feyenoord met de punt van zijn teen na een voorzet van Finidi George; tegen AEK Athene, heel verrassend met links na een prachtige aanval van Litmanen), vertelt Heukels buiten beeld hoe zijn ontmoeting met Kluivert eindigt: 'Als hij me naar lijn 9 wil brengen, sukkelt deze net voor onze neus weg. De jonge voetballer vindt dat geen enkel probleem. “Geeft niks”, meldt hij vrolijk, “die haal ik zo in.” Hij loopt naar zijn auto, we stappen in en even later rijden we met gepaste spoed de tram achterna. Een opstopping vindt de jonge voetballer ook al geen probleem, op de tramrails is ruimte zat. “Daar heb ik allemaal geen tijd voor”, zegt hij lachend, wijzend op de stilstaande auto’s. Nog geen twee haltes verder heb ik alle tijd in de tram te stappen en rijdt de jonge voetballer lachend en zwaaiend weg. Op zijn gezicht zie ik een restje overmoed.’
Een restje overmoed. Die woorden, nadrukkelijk uitgesproken, blijven hangen. Dat spreekt. Zo werkt een film.
EEN AANTAL ITEMS mag niet onbesproken blijven in Kluivert, de film.
Item 1: meisjes. Meer nog dan Marc Overmans en Dani is Kluivert een voetballer voor de meisjes. Massaal kopen ze zijn posters, gaan ze naar de discotheken waar ze hem verwachten. Smachtende meisjes dus, de hele film door. Angela (19): 'Ik sta hier bijna elke dag bij de training te kijken. Om Patrick, ja. Dat vind ik gewoon een lekker ding. Hij heeft zo'n schattig koppie.’ Angie (20): 'Ik vind het belachelijk dat Patrick geen meisje van zijn eigen ras heeft. Als je beroemd bent, moet dat.’ Over de keuze van zijn ideale vrouw is Patrick zeer strikt: 'Lengte tussen 165 en 172 cm. Maten 90-60-82. Haar: lang, licht golvend, liefst blond. Ogen: als ze maar groot zijn. Benen: gespierd en heerlijk lang. Borsten: jaaaah!’ De Kluivert-vriendinnetjes zijn dan ook allemaal van hetzelfde blonde type. Een blonde vriendin is voor een zwarte voetballer nu eenmaal een onvermijdelijk statussymbool. Net als een Duitse auto.
Item 2: 'het ongeluk’. Met name de voetbalpers loopt over van medeleven met de arme 'Patje’ die in één klap tegen wil en dank 'Pat’ werd. Uit Voetbal International: 'Bijna acht maanden droeg hij het geheim met zich mee. Het geheim van die zwarte zaterdag in september.’ In werkelijkheid is 'het ongeluk’ iets wat Kluivert zelf heeft veroorzaakt. Dezelfde Kluivert die met de journalist Robert Heukels zo overmoedig over de trambaan raasde, is het die met een geleende BMW M3 in Amsterdam-Noord de 56-jarige Marten Putman doodrijdt. Er werd vastgesteld dat Kluivert harder dan honderd kilometer per uur had gereden, waar vijftig de maximumsnelheid was. Pal daarop wordt er opnieuw proces-verbaal opgemaakt omdat Kluivert, alweer te hard, door rood licht reed en daarna op onverantwoord roekeloze wijze andere auto’s begon te passeren. Nog een restje overmoed dus, op de dag dat Marten Putman werd gecremeerd. Kluivert komt ervan af met 240 uur werkstraf die in het geheim verricht zal worden. De beroemde voetballer moet bejaarden helpen. Al te zwaar is het werk niet. Aan Robert Heukels zal Kluivert later vertellen: 'Ik zit bij een team dat opgebeld kan worden door mensen van 65 jaar en ouder, mensen die dingen zelf niet meer kunnen. Dat kan van alles zijn: een lampje kapot, een kacheltje stuk, een schakelaar die verwisseld moet worden.’ De beroemde voetballer die bij bejaarden langskomt om een lampje te vernieuwen. Filmisch is het sterk.
Item 3: de kabel. Ook wel: de foto. Het speelt zich allemaal af op het EK '96 in Engeland. Oranje presteerde slecht. Er was, zo heette het, een scheiding ontstaan tussen de zwarte spelers en de witte. Een beroemd geworden foto van Guus Dubbelman in de Volkskrant, waar te zien is dat de zwarte spelers van de Oranjeploeg aan een tafel apart zaten te eten, onderstreepte dat. Zo'n foto, daar valt in een film het een en ander mee te doen, natuurlijk. Wie zaten er precies aan welk tafeltje en waarom? Dat er tussen de zwarte spelers ook een witte speler zat, viel bijna niemand op. Wat men vaststelde was: de Surinaamse voetballers vormden samen een kabel, een vriendenclub. Edgar Davids. Clarence Seedorf. Patrick Kluivert. In Nederland brak een even verwarrende als verhitte discussie los over vermeende rassendiscriminatie. Er barstte een bom toen Edgar Davids meende dat bondscoach Hiddink wit meer kans gaf dan zwart. Dit verwoordde hij weinig subtiel tegenover een Duitse journalist: 'He should not put his head in other players’ ass.’ Kluivert was er altijd bij, maar echt brutale dingen zei hij niet.
Later zou er ook binnen Ajax een breuk ontstaan tussen de witte spelers en de zwarte omdat de witte meer zouden verdienen dan de zwarte. De laatsten zouden daarom ook uiteindelijk allemaal naar het buitenland vertrekken. (Je bent namelijk gek als je niet in de eerste plaats aan je eigen geld denkt. Voetbal is allang geen oorlog meer. Voetbal is geld.) Robert Heukels interviewde de Surinaamse ex-Ajacied Michael Reiziger, toen bij AC Milan: 'Als Danny Blind het hele verhaal nonsens vindt, dan vraag ik me toch af waarom er vier donkere jongens zijn weggegaan bij Ajax.’ Intern speelde er van alles. Af en toe floepte er iets naar buiten. Frank Rijkaard vervulde een vaderrol voor de jonge Surinaamse spelers. Hij werd gezien als de leider die tussen wit en zwart kon bemiddelen. Na zijn vertrek brak de pleuris uit. Was het echt raciaal? Het was in elk geval controversieel genoeg om het op te nemen in een film over Kluivert.
Item 4: het kind. Eind mei dit jaar verscheen er in Nieuwe Revu een elf pagina’s tellend artikel van Robert Heukels over Patrick Kluivert. Heukels heeft Kluivert een jaar lang intensief gevolgd en doet daar verslag van. Ook zijn - blonde - vriendin Angela, inmiddels zwanger van Kluivert, komt aan het woord. Kluivert vertelt over de langdurige problemen met zijn knie. Ook Angela is erg betrokken aangaande de knie: 'Hij kon eerst niks door die knie, werd-ie gek van. Toen moest-ie ineens heel veel doen om terug te komen, werd-ie ook gek van.’ Moeder Kluivert vertelt nogal plompverloren aan de pers dat Angela alleen maar uit was op het geld van haar Patje.
Ondertussen ging Ajax met de dag slechter voetballen. Een ploeg die aan de wereldtop stond, schrompelde op raadselachtige wijze binnen een jaar ineen tot provinciaal niveau. Het zinkend schip werd verlaten. Louis van Gaal stapte op. En Marc Overmars. En Kluivert ging naar AC Milan. Meer geld verdienen. Wat een drama! Kluivert zei er niet meer tegen te kunnen dat de tegenpartij in de stadions 'moordenaar’ riep als hij aan de bal kwam. Toen op 15 april de Stichting Patrick Kluivert Fanclub in het clubhuis van Schellingwoude (waar Kluivert als jongetje begon) gelanceerd werd, kon hij er niet bij zijn, want de zwangere Angela kreeg krampen en moest naar het ziekenhuis. Kluivert sprak tegen Heukels over het komende vaderschap: 'Daar ben ik dagelijks mee bezig. Ik klaar helemaal op, jongen. De liefde van het kind, je éigen kind, dat is toch het mooiste dat er is? Een kind hebben betekent vrolijkheid. Genieten van het leven. De kinderkamer is al klaar hoor, maar die mag je niet zien. Want dan weet je wat het wordt en dat mag niet hè.’
Item 5: de groepsverkrachting. Enkele weken voor het mega-artikel in de Nieuwe Revu verschijnt, op 11 mei, zijn in diezelfde kinderkamer schokkende dingen gebeurd die dan nog niet naar buiten zijn gekomen. Dit is het laatste, en naar het zich laat aanzien meest spectaculaire hoofdstuk in de Kluivert-saga: de groepsverkrachting. Het verhaal is in eerste instantie exclusief voor De Telegraaf en Privé die stap voor stap, onthulling na onthulling, verhaalmatig op zeer vakkundige wijze, naar buiten treden. Ene Sandra, een - uiteraard hoogblonde - verkoopster te Hoofddorp, heeft bij de politie aangifte gedaan van misbruik door Patrick Kluivert en drie vrienden van hem in zijn woning in Amsterdam. Sandra, opgepikt in discotheek Sinners, was door de drank nogal dizzy en zei nauwelijks in staat geweest te zijn weerstand te bieden.
Haar verhaal is zeer gedetailleerd. Ze heeft het over het zalmkleurige bankstel van Kluivert, over zijn bed dat met satijn was opgemaakt, over het wiegje dat daar stond. Af en toe mocht ze even naar de wc. Daarna ging het weer verder. Uren duurde het. 'Toen moest ik de penis van Patrick Kluivert in mijn mond doen… Zijn vrienden hielden mijn hoofd vast en wilden niet dat ik zag wie dat bij mij deed. Maar Kluivert was de enige donkere man die erbij was. Dat verschil zag ik… Hij was, geloof ik, ook de enige die een condoom om had. En daarna is hij bij mij naar binnen gegaan.’
Over Angela hoefde Kluivert zich niet druk te maken, want die lag met zwangerschapscomplicaties in het ziekenhuis. Over het kind, dat was uitgerekend op 31 mei, is niets meer vernomen. Sandra poseerde met haar vader in Privé. Dat kan twee dingen betekenen: of ze is heel zeker van haar zaak, of ze komt heel graag in de publiciteit. Dat ze inmiddels bijgestaan wordt door Abraham Moszkowicz, is welhaast een garantie dat de zaak niet meer met een sisser kan aflopen. Dat er een orgie heeft plaatsgevonden wordt door Kluivert en zijn vrienden niet ontkend. Weinig heldhaftig van die jongens, om zo'n miezerige fantasie te gaan uitleven: 'Hé joh, ik wil wedden dat je hem niet omhoog krijgt hier in de kamer.’ De gang bang. Het moet welhaast aan iets oers appelleren, die goedmoedige, 'eeuwige’ competitie tussen mannen onder elkaar, die latente homoseksualiteit, getuige de overweldigende belangstelling die er voor zoiets is op de 06-lijnen.
Ook Kluiverts advocaat, Gerard Spong, wil aan de orgie niets afdoen, wel aan de kwestie van de vrijwilligheid. Maar op dat vlak valt natuurlijk nooit iets met zekerheid te zeggen. Dat gaat dus een titanenstrijd van topadvocaten worden. Ook mooi.
Inmiddels vindt nu achter diverse schermen zeer hectisch overleg plaats. Het gaat namelijk om vele miljoenen. AC Milan heeft alvast maar haar eigen advocaat naar Amsterdam gestuurd. Kluivert is nog steeds niet officieel in Milaan gepresenteerd, en nu de Italiaanse kranten vol staan met het seksschandaal, lijkt dat misschien ook niet meer zo'n goed idee. Het einde van Kluiverts voetbalcarrière hangt dus wel degelijk in de lucht. Het is overigens nog steeds niet duidelijk wanneer er een besluit genomen gaat worden over de vervolging van Kluivert en zijn vrienden.
JA, HET IS EEN prachtige film. En het mooiste is: we zitten er middenin. En het einde is nog lang niet in zicht.