Knagende woorden

Integreren doe je zelf. Dat is kort verwoord het motto van het nieuwe integratiebeleid dat minister Piet Hein Donner van Binnenlandse Zaken vorige week uiteen heeft gezet in de nota Integratie, binding, burgerschap. Dat de immigrant het vooral zelf moet doen, past in de filosofie van het VVD/CDA-kabinet, waarin eigen verantwoordelijkheid een steeds terugkerend element is.

Medium commentaaraukje

Daarom moeten nieuwkomers van dit kabinet voortaan hun eigen inburgeringscursus betalen, wordt het specifieke beleid - inclusief de daarbij horende subsidies - voor bijvoorbeeld Antilliaanse jongeren of Marokkaanse vrouwen afgeschaft, en krijgt een nieuwkomer alleen recht op bijstand als hij de Nederlandse taal gaat leren omdat hij dan zelf werkt aan het vergroten van zijn kansen op de arbeidsmarkt.

De PvdA noemt de kabinetsplannen een historische vergissing, omdat het migranten aan hun lot overlaat. Maar verder is het opvallend stil rond Donners plannen. Nederland is veranderd: migranten zijn niet zwak of zielig, maar moeten net zo behandeld worden als andere burgers.

In zijn nota schrijft Donner dat inmiddels velen in binnen- en buitenland hebben geconstateerd dat de multiculturele samenleving heeft gefaald, omdat die heeft geleid tot verdeeldheid en wederzijdse veronachtzaming. Het kabinet zegt die onvrede te delen. Tegelijkertijd noemt Donner verworvenheden als pluriformiteit en diversiteit een groot goed. Het schetst hoe politiek gevoelig het begrip multicultureel is komen te liggen. Voor gedoogpartner PVV en menige kiezer riekt het naar het pamperen van allochtonen. Het kabinet zegt vooral afstand te nemen van het relativisme dat in het begrip besloten is komen te liggen. Maar ook in een pluriforme samenleving is er ruimte voor andere godsdiensten en zienswijzen. Terecht overigens.

Die pluriformiteit en diversiteit moeten dan volgens het kabinet wel samengaan met het delen van Nederlandse waarden, die het zelf benoemt met de begrippen vrijheid, gelijkwaardigheid, verdraagzaamheid en solidariteit. Je kunt erover discussiëren of dit nu specifiek Nederlandse waarden zijn, of er ook nog andere belangrijke waarden zijn en over de vraag hoe je die begrippen in de praktijk inhoud geeft.

Wat knaagt is dat dit kabinet voor zijn voortbestaan afhankelijk is van de PVV van Geert Wilders. Die gedoogpartij kan echter niet worden beticht van verdraagzaamheid richting moslims. Daarmee ondergraaft ze de onderlinge solidariteit in de samenleving juist. De PVV gunt bovendien de vrijheid die ze in haar partijnaam voert toch vooral aan niet-moslims. En met als argument dat de islam geen godsdienst is, heeft deze partij zichzelf het recht verschaft verschillende godsdiensten niet gelijkwaardig te behandelen.

Als Donner schrijft dat de tegenstellingen in de samenleving zich verduurzamen en verharden, knaagt ook dat. Niet omdat deze constatering niet juist zou zijn, maar omdat dit kabinet steunt op een partij die juist meewerkt aan het verduurzamen en het verharden van die tegenstellingen.