Knaken of ideologie

‘KILL THE BILL!’ roepen tienduizenden demonstranten al ruim twee weken in Madison, de hoofdstad van Wisconsin. De wet die moet worden omgelegd is een voorstel van Scott Walker, de onlangs met Tea Party-steun gekozen gouverneur van die staat. Hij wil bij wet regelen dat de ambtenarenvakbonden in Wisconsin voortaan alleen nog mogen onderhandelen over salarissen, maar niet meer over secundaire arbeidsvoorwaarden, zoals pensioenen en zorgregelingen. Dit is volgens Walker noodzakelijk om het begrotingstekort van zijn staat, 137 miljoen dollar, twaalf procent van de begroting, terug te brengen.

Walkers logica rammelt. Zo waren zijn eerste daden als gouverneur het verlenen van belastingvoordelen en subsidies aan het bedrijfsleven, waardoor het begrotingstekort juist toeneemt. Nu eist Walker dat ambtenaren toestemmen in bezuinigingen op hun pensioenen en ziektekostenverzekeringen. Hoewel de grootste vakbonden inmiddels hebben aangegeven daartoe bereid te zijn, stelt Walker toch dat hij het gat alleen kan dichten als hij niet hoeft te onderhandelen met de vakbonden.

Het breken van de ambtenarenvakbonden, mits succesvol, heeft aanzienlijke politieke voordelen voor Walkers partij. Vakbonden zijn op lokaal niveau immers vaak de grootste donoren van de Democratische Partij. De Democratische senatoren, die in Wisconsin in de minderheid zijn, zijn dan ook - letterlijk - de staat uit gevlucht. Want alleen door de Senaat het vereiste quorum te onthouden, kunnen ze voorkomen dat Walkers voorstel wet wordt.

De afgelopen week hebben de protesten zich uitgebreid naar omringende staten als Ohio en Indiana, waar Republikeinse gouverneurs vergelijkbare voorstellen hebben gedaan. Uit solidariteit met de vakbonden vonden zondag ook elders in het land demonstraties plaats. Zoals in Manhattan. Opmerkelijk was dat het de demonstranten niet alleen om Wisconsin ging. Wat overheerste was een algehele woede over de wijze waarop rechts zijn radicale agenda aan de rest van het land opdringt.

Die radicale agenda wordt ook op federaal niveau nagestreefd. Zo eist de Republikeinse meerderheid in het Huis van Afgevaardigden bezuinigingen ter grootte van 61 miljard dollar. Opnieuw lijken de voorgestelde maatregelen eerder door ideologie dan zuinigheid ingegeven. Tegelijkertijd moet het Congres instemmen met verhoging van het federale schuldplafond (14.294 miljard dollar), dat vrijdag zal worden overschreden. Dit geeft de Republikeinen een geweldig machtswapen: ga akkoord met onze bezuinigingen, of we stemmen tegen. Mocht het zo ver komen, dan gaat vanaf vrijdagavond de federale overheid 'dicht’: uitkeringen en ambtenarensalarissen worden dan niet meer uitbetaald en overheidsgebouwen blijven gesloten. Bij het schrijven van dit commentaar leken de Democraten bereid toe te geven aan een eerste bezuinigingsronde van vier miljard, waarmee de overheidssluiting twee weken wordt uitgesteld. Het lijkt er echter niet op dat de Republikeinen daarna opeens wel een compromis zullen willen sluiten.