H.J.A. Hofland

Koers Verhagen

Als het aan president George W. Bush ligt sturen we zo snel mogelijk meer soldaten naar Afghanistan. Hij noemde Nederland niet in het bijzonder; hij had het over de Navo. ‘De Taliban zijn weer in opkomst’, zei hij. ‘De bondgenoten moeten ervoor zorgen dat de hiaten in de veiligheid worden gedicht.’ De Taliban hebben gewaarschuwd dat 2007 het bloedigste jaar in Afghanistan zal worden. ‘Welnu, de Navo staat klaar. Er komt dit jaar een offensief, en dat is het offensief van de Navo, en dat is deel van onze strategie.’ In 2006 zijn twee maal zoveel bermbommen ontploft als in 2005, maar, zei Bush, er is opmerkelijke vooruitgang geboekt. Het Afghaanse leger wordt uitgebreid tot 152.000 man en de papavervelden worden vernietigd, aldus de president.

Heeft Nederland nog een eigen buitenlandse politiek? Heeft onze regering nog enige invloed op de besluitvorming van het bondgenootschap waarvan het sinds de oprichting een van de trouwste leden is? Hebben we enige zeggenschap als het gaat om de strategie in een oorlog waaraan in een gevaarlijk gebied ook veertienhonderd Nederlandse soldaten meedoen? Of blijven we gehoorzaam de directieven van Washington volgen? Gaat onze missie daar binnenkort meedoen aan het grote voorjaarsoffensief en toch maar papavers verbranden, hoewel de Nederlandse commandant daar eerst tegen was?

In kringen van de Amerikaanse Democratische oppositie is men nu van mening dat Irak wel eens de grootste militaire ramp uit de Amerikaanse geschiedenis zou kunnen zijn. Aan het ontstaan daarvan is het demissionaire kabinet-Balkenende I op een bescheiden manier medeplichtig. Het heeft met de oorlog ingestemd en daarna zijn onder Balkenende II soldaten gestuurd. Dat was een onverantwoordelijke beslissing. De ministers hadden beter kunnen weten. Ieder voorstel tot een onderzoek naar de besluitvorming is afgewezen. Op het congres van de pvda, afgelopen weekend, is als blijk van verzet tegen deze constante weigering een ‘motie van verdriet’ aangenomen. Dit ferme initiatief heeft geen gevolgen en is met een enkel zinnetje in een enkele krant vermeld.

Als puntje bij paaltje komt blijven onze bewindslieden brave volgers van Bush. Een paar jaar geleden werd duidelijk dat vliegtuigen van de cia met gevangenen aan boord ook Nederlandse luchthavens hadden aangedaan, op weg naar landen waar martelen niet bij wet verboden is. Minister Bot vroeg collega Rice of het waar was. Geen sprake van, zei ze. Later bleek het toch waar te zijn. Bot toonde zich ontgoocheld, en dat was dat.

Eind 2005 vroeg de minister zich in het openbaar af of het wel zo verstandig was geweest de aanval op Irak te beginnen. ‘Hoe zou u die vraag zelf beantwoorden?’ vroeg daarop pvda-kamerlid Bert Koenders. ‘Nu terugkijkend zou het antwoord ook kunnen zijn dat het niet verstandig is geweest en dat er misschien met andere, diplomatieke middelen meer bereikt had kunnen worden’, zei Bot. Behoedzaam geformuleerd. Maar tumult in de Kamer. Koenders was blij, Hans van Baalen van de vvd zeer boos. Bot moest met de premier praten en het slot was dat hij zijn zeer terechte uitspraken terugnam.

Het is allemaal al anderhalf tot twee jaar geleden, maar het is symptomatisch gebleven. En nu staat er met het kabinet-Balkenende IV en minister Maxime Verhagen van Buitenlandse Zaken een nieuwe tijd voor de deur. Niet alleen is Irak verder tot totale chaos gevorderd. Deze Amerikaanse regering wordt er ook, al of niet terecht, van verdacht een oorlog tegen Iran voor te bereiden. Er is al een vliegdekschip extra naar de regio gestuurd. Na het bezoek van mevrouw Rice aan Jeruzalem blijft het probleem Israël-Palestina onverminderd in het slop.

De machtigste man van de wereld is een wanbeheerder. Dit is misschien een jaar of drie, vier minder duidelijk geweest dan het nu is. Medeplichtigheid aan zijn rampzalige oorlog in Irak zou je, met enige goede wil, onder de toen heersende omstandigheden als begrijpelijk kunnen beschouwen (hoewel niet minder verwerpelijk). In het regeerakkoord staat dat dit kabinet even zwijgzaam over dit schandaal zal zijn als het vorige. Bert Koenders, toen een onverschrokken criticus, is nu minister van Ontwikkelingssamenwerking.

Heeft Nederland een eigen buitenlandse politiek? Een jaar of vijftig, zestig geleden was dat wel het geval. Toen voerden we op eigen houtje bij voorbaat mislukte oorlogen in het Verre Oosten. Nu investeren we mensenlevens en geld in een koers waarover we niets te zeggen hebben. De ervaring van vijfenhalf jaar heeft wel bewezen dat dit de verkeerde koers is. Waar ordelijke democratie zou worden gesticht, heerst chaos en worden dagelijks bloedbaden aangericht. Wat denkt minister Verhagen ervan, en zal hij dit het volk ook vertellen?