Televisie: ‘Molukkers in Nederland’

Koffers

Enkele van de geïnterviewden in Molukkers in Nederland: Jeftah, Dinah en Piet © BNNVARA

Molukkers in Nederland, interviewreeks van Coen Verbraak, komt precies zeventig jaar nadat 12.500 Molukkers, knil-soldaten en hun gezinnen, hier arriveerden. Voor vijf tot zes maanden was de gedachte: dan zouden ze teruggaan, op kosten van de Nederlandse staat. Dat er ook een groep verstekelingen, jongemannen op zoek naar avontuur en Beloofd Land, aan boord meekwam, had ik nooit gehoord. Niet meer dan een curieus weetje, maar daar zijn er talloze van (de meeste meegekomen en hier geboren kinderen hebben nooit een oma of opa gezien, bijvoorbeeld) en opgeteld geven die mede vlees en bloed aan het geraamte van kennis dat menigeen over de groep en hun geschiedenis denkt te hebben. Zoals woordkeus, intonatie en mimiek van het koor van uitsluitend Molukse getuigen niet alleen je feitenkennis vergroten, maar, zeker zo belangrijk, je emotioneel besef.

En, jawel, begrip. Want ook wie de radicaalste acties afkeurt begrijpt en voelt voor het eerst of opnieuw waar die uit zijn voortgekomen. Molukkers die naar Nederland kwamen zijn zowel genaaid inzake beloften (ontslag uit militaire dienst bij aankomst – de essentie van hun bestaan, identiteit en inkomen) als schandalig behandeld op alle niveaus, van huisvesting (Westerbork, Vught) tot politiek. Mede te vangen onder de noemer ‘van alledaags tot institutioneel racisme’. Trotse mensen, eindeloos vernederd. En dat liep mis. En dat moest ook mislopen doordat hun geschiedenis een pijnlijke was – juist door hun verbondenheid met Nederland en kolonialisme.

Dat Nederland aan de verkeerde kant van de geschiedenis stond, daarvoor is tijdens en na de oorlog een forse prijs betaald, van materieel tot op het gebied van persoonlijk en collectief leed. Maar de kleine kolonisator met zijn voc-mentaliteit is in grote lijnen stralend en arrogant uit ontbering en verlies tevoorschijn gekomen. Zijn afgedankte hulptroepen (die het vuilste werk opknapten, voor wie en waarvoor hij zich met terugwerkende kracht eigenlijk schaamde) vonden (en wilden lang niet vinden) geen aansluiting bij die West-Europese wedergeboorte, en bleven zitten met nooit uitgepakte terugkeerkoffers, pijn en heimwee. Weer is er volop niet eerder vertoond, soms verbluffend archiefmateriaal te zien. En weer is er het bewijs dat ‘talking heads’ de mooiste televisie kunnen opleveren.

Het koor is dus homogeen qua afkomst en besef van aangedaan onrecht, maar in toon en nuance zijn er verschillen. Ze lijken me een voortreffelijke afspiegeling van wat leeft in de gemeenschap, waar de een dieper in zit dan de ander. Slag om de arm: ik kon alleen de eerste twee afleveringen zien en pas tegen het eind daarvan, met de executie (aan een kruis!) in 1966 van Chris Soumokil, president van de Molukse republiek, en het staatsbezoek hier van president Soeharto in 1970, neemt de radicalisering snel toe. Ik neem aan dat de meningsverschillen daarna en daardoor sterker worden. Wij lachen er misschien om als ouders hun kinderen Wilhelmina, Juliana en Bernhard noemen, maar in het woonoord weerspiegelt die naamgeving de tragiek.


Coen Verbraak, Elja de Lange, Rens Broekhuis, Sylvia Pessireron , Molukkers in Nederland, vier delen, BNNVARA, v.a. 19 mei, NPO 2, 20.30 uur