Drone vliegt over de Algarve in Portugal in Sky Gods © AVROTROS

Uitzonderlijk: zes documentaires komende week die, hoe uiteenlopend ook (psychosegevoeligheid bij jongeren; ontwrichtend mega-windturbinepark in de Veenkoloniën; instortende kademuren en bruggen in Amsterdam; de eerste lingeriewinkel in Noord-Irak; een terrasstoel die de wereld verovert; verduurzaming van de vliegtuigindustrie) elk een kroniek verdienen. De combinatie van urgentie en actualiteit (Glasgow-klimaattop) doet kiezen voor de laatste: Sky Gods, waarin klimaatjournalist Bernice Notenboom onderzoekt hoe het staat met pogingen die industrietak CO2-neutraal te maken. Als film niet per se de beste, maar als Jonathan Franzen zijn klimaatessay begint met: ‘Er is oneindig veel hoop, alleen niet voor ons’, dan ga je, omdat optimisme morele plicht blijft, aan de hand van Notenboom mee naar legio plekken (vaak per vliegtuig, want ook voor een klimaatfilm moet gevlogen) waar vergaderd wordt over of gewerkt aan alternatieven voor de gigantische hoeveelheid kerosine die door vliegtuigen wordt verbruikt.

Veel van wat aan de orde komt zal menigeen via drukpers bekend zijn, maar frappez toujours, de boel op een rij is nooit weg, sommige cijfers zijn nog alarmerender dan gedacht en sommige projecten ter oplossing van het probleem… nou, hoopgevend is een groot woord, maar prijzenswaard wel, want bitter noodzakelijk. Bernice’s hoop lijkt sterker dan de mijne. Hoe groot trouwens ook haar zorg, want vliegend over de Groenlandse ijskap die ze letterlijk ziet wegsmelten, weet ze dat ze zelf op dat moment daaraan bijdraagt door CO2-uitstoot en schadelijke werking van condens. Terwijl dat ijs voor haar als specialistisch poolreiziger bijna primaire levensbehoefte is – al heeft de ijsbeer meer recht op redding.

Ze maakt het probleem beeldend: zou je als passagier je eigen kerosine meenemen van Londen naar Los Angeles, dan weegt die zoveel als elf zware koffers. In 2019 werd tweehonderd miljard liter kerosine verstookt. Grote vliegtuigmotoren gebruiken een liter per seconde. Bij de CO2-uitstoot moet het effect van condensstrepen worden opgeteld, wat meestal niet gebeurt. Conclusie: luchtvaart is verantwoordelijk voor 3,5 procent van de klimaatverandering. Lijkt weinig, is veel. En de razendsnelle toename van het aantal vluchten, tijdelijk afgeremd door corona, belooft veel slechts. Ook al omdat luchtvaart het minst gevorderd is van alle industrieën in technologische vernieuwing om schade te beperken.

Wel bezoekt ze interessante projecten die positief effect beloven. Op lange termijn en er is geen tijd! Onbetaalbaar maken lijkt een oplossing maar dat berooft prompt ‘de gewone mens’ van de vliegvreugde die Bernice een ieder gunt: schoonheid van aarde en wat daarop groeit en bloeit; schoonheid van andere culturen, begrip tussen volkeren. Zij lijkt te hopen op emissievrije luchtvaart. (Nu vliegt trouwens maar zestien procent van de wereldbevolking.) Een Brits psycholoog verwacht veel van vliegschaamte: geef het goede voorbeeld door niet te vliegen en anderen volgen. Maar ik ben nu zeventig jaar vegetariër en er wordt weer meer vlees gegeten in Nederland. Ook al rampzalig. Toch maar hopen dat projecten in Delft en Chicago enig soelaas bieden. Maar dan worden Amsterdam en Himalaya nog voller.

Sarah Robertson (regie), Bernice Notenboom, Sky Gods: The Price for Our Love of Flying, AVROTROS, zondag 31 oktober, NPO 1, 11.05 uur