Toneel

Koketteren met relevantie

Toneel: Platform door NTGent

Waar het vooroordeel vandaan komt dat de boeken van de Franse schrijver Michel Houellebecq (1958) uitsluitend cynisch (Van Dale: schaamteloos ongevoelig) zouden zijn, ik heb geen idee. Goed, zijn mensbeeld is niet blijmoedig en zijn kritiek op de socio-maffioso van de babyboomgeneratie is hard. Maar dat maakt hem nog niet tot een 21ste-eeuwse Diogenes, die met een brandende lantaarn bij daglicht een mens loopt te zoeken. Mensen te over in zijn boeken, liefdevol geportretteerd tegen het decor van een verontrustend wereldbeeld.

De roman Platform (2001) is het relaas van de liefdesverhouding tussen de Parijse ambtenaar Mi chel en de groothandelaar in wereldreizen Valérie. Ze ontmoeten elkaar tijdens een groepsreis in Thailand. Teruggekeerd in Parijs begint hun onstuimige relatie pas echt. Beiden weten niet wat ze meemaken. Michel, die recent miljonair is geworden na een erfenis, wordt gesprekspartner in de reisorganisatie van Valérie. Ze ma ken plannen voor seksvakantiedorpen aan de randen van de bewoonde wereld. Dus opnieuw: Thailand. Daar maakt een islamitische terreuraanslag een abrupt eind aan de idylle. Valérie sterft. Michel besluit zijn relaas op te schrijven, om daarna in de vergetelheid te verdwijnen. De bewerkers van de roman voor NTGent, Tom Blokdijk en regisseur Johan Simons, hebben gekozen voor een raamvertelling: het slot – de terreuraanslag – is het begin van hun voorstelling. Als donderslag bij hel dere hemel. Slachtoffers en overlevenden zoeken elkaar en zichzelf in de puinhopen terug. Aan de hand van de brokstukken van hun eigen geschiedenis reconstrueren ze hun verhaal. Theatraal is die aanpak slim. Maar na afloop liep ik rond met de vraag of de bewerkers en ik hetzelfde boek hebben gelezen.

Platform herlezen dus, de voorstelling voor een tweede keer ge zien. Centraal, in ieder geval in de voorstelling, staat de ontdekking die Michel (Steven van Watermeulen) doet. Tijdens de groepsreis in Thailand beoefent hij in nachtclubs, bordelen en massagesalons de professionalisering van de seksualiteit in de drieslag: aanvaard bare koopsom, lekker nummer, fikse fooi. In de relatie met Valérie (Els Dottermans) ervaart hij een overgave die hij niet meer voor mogelijk achtte (Valérie trouwens ook niet). Samen zoeken ze een platform waarop ze zich kunnen verheffen boven de gematerialiseerde seks die als noodlottig bijverschijnsel heeft: de afschaffing van de liefde. Zij willen de extase in beide vieren. Als permanent feest én opgerekte vakantie, ver weg van Michels lethargie en Valéries ambities. Die vertelling ma ken de twee acteurs waar. Maar wel op een nogal anekdotisch niveau. De zwartgallige beschouwingen over sekstoerisme als neokolonialistische schoffering van arme culturen zijn vrijwel verdwenen, waar door de angel uit het boek lijkt getrokken. Ze keren (fragmentarisch) terug in de teksten van een in een slipje rondlopend eenmanskoor (Oscar van Rompay), die zich tegen het eind in een pak hijst als moslimterrorist. Mager.

Waarom suggereert de voorstelling Platform voortdurend dat de maatschappelijke context van be lang is, dat de voorstelling een ho ge actualiteitswaarde heeft? Houellebecqs onrustbarende maat schap pijcommentaar is grotendeels verdampt. Zit die relevantie in de moslimaanslag? Lijkt me onzin. In Houellebecqs roman komt die – net als in de voorstelling trouwens – min of meer uit de lucht vallen. Als ordeverstoring in een liefdesverhaal. Dat gekoketteer met relevantie lijkt een vorm van pedanterie. Zoals dat eindeloze gezeul met Valéries lijk in de slotscène in wezen ranzige sentimentaliteit verbeeldt, verder niks.

Mooi vond ik een kleine correctie van de theatermakers in de epiloog van Michel. Bij Houellebecq vermoedt hij dat de Franse staat zijn vermogen na zijn dood zal inpikken. Bij Simons & Co vermaakt Michel zijn geld aan de ouders van Valérie. Over de grens van de dood heen, jawel… romantiek! Iemand zei me de voorstelling «zo katholiek» te vinden. Tja, dacht ik, zit wat in. Maar dan wel een groezelig Untergang-des-Abend landes-katholicisme: eerst een gezellig kerstontbijt op de vuilnisbelt en daarna allemaal even gezellig naar de kloten!

Platform, NTGent, t/m 19 februari nog in Den Bosch, Groningen en Antwerpen.[www.ntgent.be](http:// www.ntgent.be)