Al jaren wordt Finland gezien als Europa’s ‘beerfluisteraar’, een land dat zijn grote, gevaarlijke buurman buiten zijn zaken weet te houden zonder dat het ooit op ruzie uitloopt. Dat is mooi voor de Finnen, want ze lagen ooit binnen het Russische rijk en zijn economisch sterk met Rusland verbonden, maar ze zitten buiten de NAVO – een kundig stukje diplomatie, vinden de Finnen zelf. Dat vindt niet iedereen: sommige buren vinden de Finnen vooral goed in nederig buigen naar Moskou.

Van Europa’s leiders wordt ook Angela Merkel soms als ‘beerfluisteraar’ gezien. Toen ze bondskanselier werd moest ze laveren tussen Vladimir Poetin en de agressieve zendingsdrang van George W. Bush, daarna tussen Poetin en Barack Obama’s ‘reset’ van de betrekkingen die omsloegen richting een nieuwe Koude Oorlog, en daarna tussen Poetin en Donald Trump met zijn verbijsterende slaafsheid richting Moskou en vijandigheid richting Berlijn. Heel knap dat Merkel steeds een werkbare, niet-vijandelijke relatie hield met Rusland, vonden veel Duitsers. Dat is omgeslagen: steeds meer Duitsers vinden Merkel vooral goed in nederig buigen naar Moskou.

Het zijn pijnlijke tijden voor voorvechters van ‘strategische autonomie’, het toverwoord dat wil dat Europa zijn eigen macht projecteert in de wereld, onafhankelijk van de VS en Rusland. Het leek recent vooral autonomie om apathisch toe te kijken hoe eerst Trump en nu Rusland de strategische leegheid van Europa blootlegt. Met de Europese buitenlandgezant in Moskou veroordeelde Rusland de oppositieleider Navalny tot dwangarbeid omdat hij in Duitsland herstelde van vergiftiging door de Russische geheime dienst via zijn onderbroek. Deze Josep Borrell keek schaapachtig toe en vroeg toen vriendelijk om het Russische coronavaccin Spoetnik-V. Borrell onderstreepte daarmee de Russische overtuiging dat de EU in strategische zin simpelweg niet bestaat – het is immers geen staat en handelt niet. De Europese Commissie onderschreef het door Navalny’s vonnis te ‘veroordelen’ met een zouteloos tekstje van vijf zinnen.

Duitsland blijft maar onkritisch flirten met het Spoetnik-vaccin

Maar Duitsland bleek dit nog pijnlijker te kunnen. Als Duitsland en Rusland in één zin worden genoemd, speelt ondertussen vrijwel altijd Nord Stream 2 op de achtergrond. Dat is een gaspijplijn die van Rusland rechtstreeks naar Duitsland voert, en die stil ligt op 150 kilometer van de Duitse kust. De bouw van het laatste stuk is gesaboteerd door de onnavolgbare Trump, die allerlei internationaal opererende bedrijven de arm op de rug draaide. De Duitse regering hoopte vergeefs dat de regering-Biden de zaak minder scherp zou slijpen. En nu blijkt die Duitse regering, die jarenlang volhield dat Nord Stream een privézaak was tussen Duitse en Russische bedrijven, alle schaamte voorbij om het gas aan land te krijgen.

Eerst meldde een trits Duitse politici, onder wie Merkel, dat het belangrijk was om de vergiftiging van Navalny en het aftuigen van zijn aanhangers ‘gescheiden’ te houden van Nord Stream 2. Toen het gemor niet doofde probeerde president Steinmeier vorige week het ultieme argument: Nord Stream 2 moest worden afgemaakt vanwege de ‘meer dan twintig miljoen mensen uit de toenmalige Sovjet-Unie die zijn omgekomen’ in de strijd tegen nazi-Duitsland. Tegelijk lekte uit dat de regering-Merkel de regering-Trump met een miljard aan investeringen wilde omkopen om het verzet tegen Nord Stream op te geven. En Duitsland blijft maar onkritisch flirten met het Spoetnik-vaccin, nadat het eerder über-kritisch was op dat van AstraZeneca.

Een buitenstaander kan zich onwillekeurig afvragen welk Kompromat Rusland heeft over Merkel. De werkelijkheid is prozaïscher: de kanselier wordt nerveus. De onvrede over haar coronabeleid groeit, over haar energiebeleid ook, en media voorspellen dat Rusland de olie- en gaslevering naar Duitsland dichtdraait als Merkel draait over Nord Stream – dan gaan de kachels uit in een verkiezingsjaar. Poetin heeft Merkel eindelijk waar hij wil, lijkt het: bungelend aan zijn vinger. En dat zeggen steeds meer Duitse media en politici. Het verleden vertelt dat Merkel daar gevoelig voor is. Ze zou niet de eerste zijn die verwijten van slapheid vertaalt naar een harde draai. Neem Claudius, de verlegen Romeinse keizer die spastisch was en stotterde, en als achterlijk werd bespot door bijna iedereen. Hij had ‘Germanicus’ als vijfde naam en probeerde zich te bewijzen door Britannia te onderwerpen. Als analogie voor 2021 lijkt het niet slecht.