Koning in crisistijd

Stel je voor dat zich in het koninklijk paleis en directe omstreken een soort zaak-Greet Hofmans voordeed, een kwestie met een tragische menselijke oorzaak die zich tot een nationaal schandaal ontwikkelde. Zou de monarchie dat in deze tijd overleven?

Greet Hofmans was een gezondheidsbidderes die tot de directe omgeving van koningin Juliana had weten door te dringen. Een van haar dochters, prinses Christina, had een oogafwijking, misschien veroorzaakt doordat de koningin tijdens de zwangerschap rode hond had gehad. Greet Hofmans slaagde erin de koningin wijs te maken dat de kwaal door veel bidden kon worden genezen. Bovendien koesterde ze bijzondere inzichten op het gebied van de buitenlandse politiek. In profane taal hield ze er neutralistische denkbeelden op na.

In 1952 ging het koninklijk paar op staatsbezoek in de Verenigde Staten. Daar heeft de koningin zeventien redevoeringen gehouden. In de meeste gevallen was de invloed van Greet Hofmans duidelijk merkbaar. De Koude Oorlog was in volle ontwikkeling, in Korea woedde de hete oorlog en Nederland was een trouwe bond­genoot van Amerika. Natuurlijk baarden de politieke inzichten van ons staatshoofd hier opzien. Het werd duidelijk dat minister Stikker van Buitenlandse Zaken ruzie met het staatshoofd had gekregen. Maar verreweg de meeste media wisten de kwestie op de een of andere manier goed te praten. Alleen Het Parool was kritisch. De krant vroeg zich af of de geesten van Krishnamurti en Nehroe over haar vaardig waren geworden.

Wat we nu de zaak-Greet Hofmans noemen, was de oorzaak van een ongelooflijk nationaal schandaal. Het rumoer woedde voort, de eerste jaren vooral ondergronds. In 1956 kwam Der Spiegel met vrijwel het volledige verhaal. Dit nummer werd niet geïmporteerd. In Den Haag werd een commissie van wijze mannen benoemd die er ten slotte in slaagde de hele zaak glad te strijken, zoals dat Nederlandse wijze mannen betaamt.

Intussen zijn we meer dan een halve eeuw verder. Ik wil allerminst suggereren dat nu ten hove een nieuwe zaak-Greet Hofmans broeit, maar het volk en de media zijn veranderd, drastisch. In de jaren vijftig gingen we behoedzaam en eerbiedig met het koningshuis om. De grootheid in de publiciteit die we nu de Bekende Nederlander noemen, bestond nog niet. Nu is iedereen die een paar keer op de televisie is geweest een Bekende Nederlander. In het openbaar vervoer wordt hij aangestaard, aangesproken, op straat lopen wildvreemden met hem mee, ze willen met hem op de foto. En de Bekendste Nederlanders zijn straks de koning en de koningin.

BN’er zijn is tot een beroep geworden dat zich automatisch naast het hoofdberoep ontwikkelt. In eerste instantie produceren de media gezamenlijk de bekendheid. Die wordt dan door het publiek als een product genoten. Maar op welke manier? Dat hangt van de BN’er af. Je hebt voetballers die hun leven lang een onkwetsbare bewondering zullen wekken. Johan Cruijff. Er zijn BN’ers die als misdadiger zijn begonnen, maar wier beruchtheid langzamerhand in hun voordeel is geëindigd, dusdanig dat ze zelfs tot columnist werden benoemd. Willem Holleeder. Er zijn BN’ers die veelbelovend begonnen, onder de lofprijzingen werden bedolven, tot ze een fout maakten die van de ene dag op de andere een volkswoede wekte. Jeroen Dijsselbloem. Het leerzame in dit geval is dat het volk zich had vergist. En ten slotte de BN’ers die automatisch een soort volksrazernij veroorzaken. Ik noem geen namen; het gaat in deze gevallen om veroordeelde misdadigers die bij het volk een wilde woede, soms moordlust opwekken. Voor wie daar meer over wil weten, raadpleeg internet.

Hoe zullen onze twee Bekendste Nederlanders zich na 30 april gedragen? In de tijd die straks tot zijn vorig leven zal horen is Willem-Alexander een keurige, en gegeven de beperkingen van zijn functie, een gereserveerde zo niet bescheiden man geweest en prinses Máxima was voor de camera’s altijd een charmante, voorbeeldige echtgenote. Wat wil je meer. Op het eerste gezicht valt er voor de republikeinen aan dit koninklijk paar geen eer te behalen. Maar het is crisis. Nederland heeft 620.000 werklozen, 7,5 procent van de beroepsbevolking, en iedere maand komen er een twintigduizend bij. Nu heeft het Nieuw Republikeins Genootschap het salaris van de nieuwe koning aan de orde gesteld. Dat is 850.000 euro per jaar. De nieuwe koningin ontvangt straks 327.000 euro.

Ik heb geen idee wat ze van dat geld allemaal moeten betalen. Paleizen, personeel, auto’s, wat er verder bij een hofhouding komt kijken. Ik wil het ook niet weten. Maar ik ben er zeker van dat onder de omstandig­heden van de crisis dit bedrag te hoog is. Ik lees de discussies op internet en ik zie de volkswoede dagelijks toenemen. In deze tijd kan de vorst zich niet meer als een particulier aan de samenleving onttrekken. We zijn meer dan een halve eeuw verder. Hoogheid, pas uw beloning aan.