Abdicatie-roddel

Koning Willem IV?

Er tikt een tijdbom onder het Oranjehuis. Die bom ligt in Amerika en bevindt zich in de archieven van de inlichtingendienst cia. Daar komen op 17 maart 2008 documenten vrij die schadelijk zouden zijn voor de reputatie van het Nederlandse vorstenhuis. Zo schadelijk dat een ex-cia-man in Den Haag al in 1982 een waarschuwing deed uitgaan naar een verslaggever van De Telegraaf. ‘De Holland-stukken in onze archieven zullen op 17 maart 2008 worden vrijgegeven, onder voorwaarde dat Juliana en Bernhard dan drie jaar dood zijn’, aldus de cia’er. ‘Dit zal zeker gevolgen hebben. We zijn niet blij om dat te doen. Maar het is onmogelijk om voor altijd onze mond te houden.’ De betreffende verklaring is nooit gepubliceerd in De Telegraaf, maar belandde wel – met handtekening van authenticiteit en al – in het archief van Bernhard-speurder Wim Klinkenberg, dat sinds diens dood in 1995 is ondergebracht bij het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis te Amsterdam.
Over wat de cia-archieven precies te melden hebben over het Oranjehuis valt vooralsnog alleen maar te speculeren. Gaat het om de mysterieuze ‘stadhoudersbrief’ die Bernhard tijdens de oorlog aan Hitler zou hebben geschreven, waarin hij zijn diensten zou hebben aangeboden om namens het Derde Rijk Nederland te besturen als stadhouder? Foto’s van dezelfde prins in SS- dan wel SA-uniform? Er valt slechts naar te raden.

De grote vraag is wie deze hete aardappel uit Amerika namens het Oranjehuis zal opvangen, want de speculaties over een aanstaande abdicatie van Beatrix, die volgend jaar zeventig wordt, stapelen zich momenteel op in kringen van royalty watchers. Peter van der Vorst, koningshuisspecialist van rtl4, meldt met grote zekerheid dat de vorstin in 2008 de kroon zal overdragen aan Willem-Alexander. Columnist Max Pam noemt met evenveel aplomb 2009 – het jaar waarin ook Herman Tjeenk Willink zal aftreden als vice-voorzitter van de Raad van State. In het blad Binnenlands Bestuur van 16 maart schrijft Pam dat de troonsafstand van Beatrix ‘het laatste kunstje’ van Tjeenk Willink zal worden, en dat de centrale doelstelling van het nieuwe kabinet-Balkenende is de troonswisseling zo soepeltjes mogelijk te doen verlopen, dus zonder nodeloos hinderend gekissebis in het kabinet over minder urgente zaken zoals de Nederlandse deelname aan de war against terror. Daarna, aldus Pam, zal Piet Hein Donner hem opvolgen als vice-voorzitter van de Raad van State, en niet de daarvoor eerder getipte Ernst Hirsch Ballin – heden minister van Justitie – want ‘koningin Beatrix ziet liever een protestant dan een katholiek als voornaamste adviseur van haar zoon’.

Maar wat zijn dan de tekenen die wijzen op een aanstaande wisseling van de macht in de top van de Oranjepiramide? Oranjologie is, net als vroeger de kremlinologie, vooral een kwestie van observatie en de daaruit volgende speculatieve duiding. Levensgrote thema’s kunnen verstopt zitten in de meest minimale details. Voor de observator zijn er nogal wat aanwijzingen te vinden die een aanstaand vertrek van Beatrix plausibel maken. Zo is er de verbouwing van het Paleis op de Dam, die momenteel in volle gang is en die in 2008 voltooid moet zijn. Het gewezen stadhuis van Amsterdam is de traditionele plek waar de Oranjevorsten hun Akte van Abdicatie tekenen – zoals Juliana op 30 april 1980 – en de on-Amsterdamse haast die momenteel wordt gemaakt om de heilige deadline voor het verbouwingsprogramma daadwerkelijk te halen zou inderdaad als een aanwijzing voor een aanstaande abdicatie kunnen worden geïnterpreteerd. Hetzelfde geldt voor de renovatie van het kasteeltje Drakensteyn in Lage Vuursche, die ook al in 2008 rond moet zijn: volgens de theorieën zou Beatrix zich na de afsluiting van haar regeerperiode hier willen terugtrekken.

Bovenal beschikt Oranje-Nassau in de persoon van Máxima over een troefkaart, daar zij over Evita-achtig charisma richting volk en pers heet te beschikken. In geval van publicitaire rampspoed vanuit de Amerikaanse cia-archieven anno 2008 zou de komst van ‘koningin Máxima’ wellicht wat wind uit de zeilen kunnen nemen van het republikeinse sentiment.

Het trekken van de Máxima-kaart is niet van gevaren ontbloot. De grond onder de voeten van vader Jorge Zorreguieta wordt steeds heter. Een groep Argentijnse parlementsleden uit het kamp van president Néstor Kirchner diende onlangs een voorstel in om het staatspensioen dat Zorreguieta geniet als oud-minister van Landbouw in te trekken. Dit vanwege zijn betrokkenheid bij de Videla-junta. Daarnaast loopt nog altijd het onderzoek tegen Zorreguieta betreffende diens eventuele betrokkenheid bij wandaden van de junta tegen politieke tegenstanders. Ook zijn er nog steeds vragen over zijn betrokkenheid bij het witwasschandaal van de Banco Republica (De Groene Amsterdammer, 7 april 2006). Vader Zorreguieta is de laatste tijd dan ook vooral in Nederland te vinden. Als Argentinië onder leiding van Kirchner doorgaat met het opruimen van de demonen van de ‘Vuile Oorlog’ is de kans groot dat Jorge Zorreguieta zich aan Máxima zal moeten vastklampen en zich definitief in Nederland vestigt, op de vlucht voor justitie in eigen land. Internationaal-rechtelijk zou dat kunnen leiden tot een pijnlijke blamage voor Nederland en het Oranjehuis.

Het Máxima-effect blijft zo vooral een onzekere factor. Om complicaties te voorkomen zou Willem-Alexander er wellicht toch verstandig aan doen om voor de eer te bedanken.