‘#kony2012’ zegt me niks’

Kampala – De moordenaar van onze kinderen heet niet langer Joseph Kony, zegt Michael Odongkora. De werkelijke bedreiging luistert naar de naam nodding disease (‘knik-ziekte’). Odongkora (30) woont met twee vrouwen en zes kinderen in een hut van klei en riet in het dorre noorden van Oeganda. Hij weet natuurlijk van Joseph Kony en het ­moorddadige Verzetsleger van de Heer (lra). Odongkora schuilde van 1997 tot 2010 met zijn gezin in een ontheemdenkamp. Maar ‘Invisible Children’, ‘Stop Kony’ of ‘#kony2012’? ‘Dat zegt me niks.’

Odongkora heeft geen Twitter, Facebook of televisie. Hij heeft een transistorradio en het lokale station zond niks uit over het omstreden initiatief van Invisible Children om aandacht te creëren voor de wreedheden van het lra. Nadat hij is bijgepraat, vraagt Odongkora: ‘Waarom hebben mensen het nog over het lra?’ De rebellen hebben geen aanval meer uitgevoerd in Oeganda sinds zij in 2006 door het leger werden verdreven naar Congo en de Centraal-Afrikaanse Republiek. ‘Wij hebben heel andere zorgen nu’, zegt Odongkora. Hij doelt op de raadselachtige ziekte die volgens de Oegandese overheid ten minste 170 levens heeft geëist en zeker drieduizend kinderen heeft besmet. Knikziekte komt niet voor in de rest van Oeganda, treft alleen kinderen tot vijftien jaar en – het meest verontrustend – is nog door geen enkele onderzoeker verklaard. Er is geen medicijn.

Odongkora’s dochter Nancy lijdt aan de aandoening. Nancy (12) begint zoals alle ­slachtoffers vaak hevig met haar hoofd te knikken. Ze vertoont stuiptrekkingen, is haar spraakvermogen kwijt en reageert haast nergens meer op. Knik-ziekte vreet de hersens aan. ‘Ik zie geen toekomst voor Nancy’, zegt haar vader. Zoals veel ouders in Noord-Oeganda bindt Odongkora zijn zieke kind vast aan een mangoboom. Zodat ze in haar verdwaasde toestand niet een rivier in struikelt of verwondingen oploopt. ‘Ze leeft als een hond’, erkent Odongkora met neergeslagen ogen. Zijn varkens zijn vrijer dan zijn dochter.

Knik-ziekte mag een groter probleem zijn dan het lra, de publiciteit over dat laatste leidt mogelijk wel tot meer aandacht voor de eerste. Oegandese journalisten en activisten die zich ergeren aan de versimpelde manier waarop Invisible Children hun land neerzette, proberen de internationale aandacht om te buigen. ‘Wie Oeganda wil helpen, moet niet praten over Joseph Kony maar over knik-ziekte’, blogde en twitterde Rosebell Kagumire, een invloedrijke journalist. De Oegandese regering lanceerde vorige maand al een charmeoffensief. President Museveni kwam kijken naar 25 knikkende kinderen die naar een ziekenhuis in de hoofdstad Kampala waren gebracht. De regering belooft meer geld. Michael Odongkora gelooft er weinig van. Museveni negeert Noord-Oeganda al 25 jaar, zegt hij. Marginalisering was ooit de voedingsbodem voor het lra. Ook toen de rebellen zich tegen hun eigen stamgenoten in het noorden keerden, bleef Museveni lange tijd afzijdig. ‘En nu Kony eindelijk weg is, staan we in ons eentje oog in oog met een dodelijke ziekte.’