Economie

Koopkracht

De regering is bezig met de begrotingsonderhandelingen voor het komende jaar en die beloven een zware dobber te worden. De economische vooruitzichten zijn verslechterd. De inflatie staat op bijna vier procent, waardoor de koopkracht over de hele linie achteruit gaat. De minima staan bovendien het meest in de min.
Voor de zomer riepen de vakbonden en werkgevers het kabinet al op om de voorgenomen btw-verhoging van negentien naar twintig procent te schrappen. De president van de Nederlandsche Bank, Nout Wellink, is het daarmee eens om de inflatie niet verder aan te jagen. Nu dreigt een loon-prijsspiraal. Oud-minister Zalm riep de regering zelfs op om te gaan bezuinigen en de belastingen te verlagen. Niet erg chic: oud-politici moeten hun opvolgers niet voor de voeten lopen met hun politieke opvattingen.
De PvdA heeft zich inmiddels opgeworpen als beschermer van de koopkracht en papegaait de vakbonden na. De PvdA wil de verlaging van de belastingen op arbeid (de WW-premies) inruilen voor het schrappen van de btw-verhoging. Het CDA verzet zich daar vervolgens mordicus tegen – ook weer heel voorspelbaar – om zo de werkgevers te paaien. Maar wie weet wat het CDA dan wél wil, mag het zeggen.
Het is een treurig tafereel. Het heeft namelijk geen zin om de btw-verhoging niet door te laten gaan en zo de koopkracht te repareren. De inflatie wordt grotendeels veroorzaakt door hogere olie-, grondstoffen- en voedselprijzen. En dat is weer het gevolg van grotere schaarste op wereldmarkten, dankzij de grotere vraag uit opkomende economieën als India, China en Brazilië. Dat zijn geen verschijnselen van voorbijgaande aard. We worden dus armer. Daar valt helemaal niets aan te doen.
Als nu de koopkracht wordt gerepareerd, kan dat alleen door te bezuinigen. Mensen hebben dan wellicht méér koopkracht, maar de overheid minder. De kans is evenwel klein dat de regering gaat bezuinigen halverwege de rit. Ze hebben al moeite genoeg om binnen de uitgavenplafonds te blijven door, bijvoorbeeld, de kostenexplosie bij de kinderopvang.
Belastingverhoging leidt net zo goed tot een daling van de koopkracht, maar blijkbaar snappen burgers dit niet goed: de btw-verhoging ervaren ze wel als een koopkrachtdaling, maar het niet doorgaan van de WW-premieverlaging niet. De PvdA maakt handig gebruik van deze geldillusie. Zelfs Wellink had het over ‘het niet laten doorgaan van andere dingen’, naast bezuinigen. Hij doelde daarbij vermoedelijk ook op het niet laten doorgaan van de WW-premieverlaging.
Het laten oplopen van het financieringstekort om de koopkracht te repareren is een schijnmaatregel. In dat geval moet er morgen worden bezuinigd of de belastingen worden verhoogd om de ontstane schulden af te lossen. Dan hebben we morgen minder private koopkracht of minder publieke voorzieningen. Kortom, uitstel van executie. De kans is bovendien groot dat Den Haag zich niet kan bedwingen de gasbaten te gebruiken voor koopkrachtreparatie. Die baten klotsen vanwege de hoge olieprijs tegen de plinten. Ook dat is onverstandig. Het verkopen van overheidsbezit is natuurlijk hetzelfde als meer overheidsschuld aangaan. Ook dan moeten morgen de belastingen omhoog of de overheidsuitgaven omlaag, aangezien er minder gasbaten zullen zijn.
Kiezers moeten politici niet de schuld geven van de daling van hun koopkracht. De voorgenomen btw-verhoging veroorzaakt een stijging van de inflatie van een half procent. De resterende inflatie (ruim drie procent) heeft te maken met zaken waar de overheid niets aan kan doen. Wellink had gelijk dat hij de bonden opriep lonen te matigen en de koopkrachtdaling niet af te wentelen op de werkgevers. Dat leidt alleen maar tot meer werkloosheid.
Maar Wellink had niets over de btw moeten roepen. De kans is levensgroot dat de btw-verhoging nu wordt ingeruild tegen hogere-WW premies. Dat zal de looneisen opschroeven in plaats van de lonen te matigen. Niet-werkenden betalen immers niet de hogere btw en hebben geen last van de hogere belastingen op arbeid. Het inkomensverschil tussen werk en niet-werk wordt kleiner, waardoor de looneisen toenemen. De kans op een loon-prijsspiraal neemt dan toe, niet af.
De daling van de koopkracht kan niet worden gerepareerd. Helaas. We moeten simpelweg accepteren dat het leven duurder wordt. Zo niet, dan zal de kans op een loon-prijsspiraal, een oplopend financieringstekort en het verjubelen van de gasbaten alleen maar groter worden. En daar hebben we uiteindelijk niets aan.