In Den Haag

Kraamkamer

De verkiezingsstrijd zou moeten gaan over de vraag hoe de crisis, een beter milieu en een langer leven moeten worden betaald. Maar wellicht gaat het hoofddoekje de boventoon voeren.

Gaan we het in de verkiezingscampagne hebben over het verbieden van hoofddoekjes of over het creëren van banen? Zullen de discussies gaan over het sluiten van islamitische scholen of over het betalen van de kosten van de vergrijzing? Zal de aandacht gaan naar de bouw van nieuwe moskeeën of naar de ingreep in de hypotheekrenteaftrek? Naar stadscommando’s of goed onderwijs?
Oftewel: wat wordt in de aanloop naar 9 juni de trend in het politieke debat? Wie gaat het lukken de trend te zetten?
Het cda is er vast van overtuigd dat de sociaal-economische onderwerpen alles bepalend zullen zijn. Ondanks aanhoudend gemor in de eigen gelederen denkt de cda-top met lijsttrekker Jan Peter Balkenende daarom een troef in handen te hebben tegenover pvda-lijsttrekker Job Cohen en pvv-aanvoerder Geert Wilders. In zijn kabinet-Balkenende II (2003-2006), waarin het cda regeerde met vvd en d66, heeft Balkenende immers laten zien niet weg te lopen voor ingrijpende hervormingen, zoals het terugdringen van het vervroegd stoppen met werken. Dat soort ingrepen, maar dan op veel meer terreinen, staat Nederland de komende jaren tenslotte ook te wachten. Redeneren ze bij het cda.
Kijk naar het astronomische bedrag van 29 miljard euro dat volgens het Centraal Planbureau door volgende kabinetten moet worden gevonden om de overheidsfinanciën op termijn houdbaar te maken en je zou inderdaad verwachten dat dit belangrijker is dan hoofddoekjes. Bedenk dat als je die miljarden hoofdelijk over de Nederlandse bevolking zou omslaan het een gezin met twee kinderen zevenduizend euro kost, jaar in jaar uit, en je zou toch verwachten dat het debat gaat over de vraag hoe dat geld gevonden kan worden. Zie hoe hoog de werkloosheid oploopt als gevolg van de economische crisis, ook al valt het wat mee ten opzichte van eerdere prognoses, en je bent toch geneigd te denken dat mensen banen belangrijker vinden dan het stoppen van de bouw van een moskee.
De pvv vindt dat hoofddoekje echter zo belangrijk dat ze in Almere, hoewel ze daar de grootste partij werd, liever in de oppositie zit dan in het college. Die partij ontslaat liever vrouwen die met een hoofddoekje op bij gemeentelijke en gesubsidieerde instellingen werken dan ze in deze economisch moeilijke tijden aan het werk te houden.
In de wereld van de politiek was iedereen er al van overtuigd dat de pvv niet wil meebesturen. Maar nu dat in de kraamkamers van Almere en Den Haag ook daadwerkelijk zo blijkt te zijn, kun je dat één keer of tien keer zeggen, de pvv zal volhouden dat andere partijen haar buitensluiten. Leg één keer uit dat zo'n hoofddoekjesverbod door een gemeente zelfs helemaal niet kan worden opgelegd of probeer het duizend keer, de pvv zal de schuld toch bij de anderen leggen: zij willen niet onderhandelen met ons.
Je zou kunnen zeggen dat in de gemeente Den Haag de pvda, die ondanks zetelverlies toch de verkiezingen won, het niet handig heeft gespeeld door de pvv als tweede partij van de stad na één gesprek al uit te sluiten van verdere collegeonderhandelingen. Omdat de pvv dan weer kan sneren: wij worden buitengesloten. Maar maakt het uit?
In Almere had de pvv het initiatief bij de collegeonderhandelingen en doet daar omgekeerd precies hetzelfde als de pvda in Den Haag, namelijk na één kort gesprek al zeggen dat het niks wordt. En toch gebruikt de partij precies hetzelfde verwijt. Daarom zal het aanstellen van een informateur, d66'er Boele Staal, die nu alsnog in het Haagse aan het werk is gegaan om te bekijken of met de pvv een coalitie valt te smeden, niks uithalen. Slachtoffertje spelen zit pvv'ers in het bloed.
De vraag is: gelooft haar aanhang dat de anderen de pvv uitsluiten? Te vrezen valt dat die aanhang dat doet. De Wilders-kiezers malen niet om de rationele argumenten waarmee tegenstanders van Wilders hen van hun ongelijk proberen te overtuigen. Zij zijn ontevreden over de veranderingen in hun wijk, stad en land en ervaren de vele nieuwkomers van elders als de oorzaak daarvan. Bovendien zien velen van hen dat het henzelf en hun kinderen in de toekomst niet meer beter zal gaan, zoals dat bij vorige generaties nog wel het geval was. Ook daar zijn ze ontevreden over. En welke andere partij garandeert hun dat ze het wel beter zullen krijgen? Juist.
GroenLinks heeft begin deze week als eerste haar concept-verkiezingsprogramma gepresenteerd. De andere partijen zullen snel volgen. Zoals te verwachten spelen in het programma van GroenLinks sociaal-economische thema’s de hoofdrol: volledige aow krijg je alleen vóór je 67ste als je 45 jaar hebt gewerkt, de ww-uitkering gaat omhoog maar de duur wordt verkort tot één jaar, de hypotheekrenteaftrek gaat in stapjes naar nul, de ziektekosten worden inkomensafhankelijk en het autorijden in de spits en met milieubelastende wagens wordt duurder.
Dit en nog veel meer is volgens GroenLinks nodig om Nederland beter te maken. vvd, cda, pvda, d66, sp, allemaal zullen ze met andere ingrijpende maatregelen op dezelfde terreinen komen. Linksom of rechtsom, de rekening voor de crisis, een beter milieu en een langer leven moet betaald.
Onderling zullen partijen er flink over strijden wat de beste maatregelen zijn. Maar daarmee is nog niet gezegd dat deze onderwerpen de verkiezingsstrijd bepalen. De toon daarvoor wordt gezet door degene die lucht geeft aan de onvrede, die nog eens wordt gevoed door die dreigende hervormingen. Dat die partij niet met oplossingen komt, is daarbij geen tegenargument dat aanslaat. Dat het cda, en die partij niet alleen, verwacht dat het anders zal lopen, laat slechts zien hoe ver beide werelden van elkaar verwijderd zijn geraakt. Met het hoofddoekje als symbool van die verwijdering.