Krachtige draaikolk

Met een concert in de Matinee op de vrije zaterdag, vijf dagen voor de feestelijke opening op het Leidseplein, maakte het Holland Festival afgelopen weekend een soort valse start. De samenwerking tussen Festival en Matinee resulteerde jarenlang in legendarische operaproducties, monsteropera’s die vaak voor het eerst in ons land werden uitgevoerd. Ditmaal heeft het Festival zich eenvoudigweg geschaard achter een concert uit de B-serie rond de Finse componist Magnus Lindberg. En alleen al uit het feit dat dit concert in het Festivalkrantje wordt aangeprezen als ‘experimentele’ muziek blijkt de geringe bemoeienis met de muzikale inhoud.

Want de stukken die het publiek kreeg voorgeschoteld waren allesbehalve verrassend. Het eerste deel van de middag stond in het teken van de hommage. Magnus Lindberg (40), een zeer gevierd componist in het internationale circuit voor moderne muziek, bracht een hommage aan zijn oude studiemaatje Esa-Pekka Salonen (40) die als dirigent al even succesvol is. In Campana in Aria dat hier in première ging, gebruikt hij enkele harmonische aspecten uit werk van Salonen, die namelijk ook af en toe componeert. De openingsmaten van Campana in Aria zijn magistraal: esoterisch klinkend koper wordt gedragen door los zwevende harmonieën. Al snel komt er een ontlading doordat het hele orkest invalt en er een grootse beweging ontstaat.
Ondanks de prachtige instrumentatie treedt rap een soort gezapigheid in: de solohoorn speelt oeverloos veel nootjes en de akkoorden blijven in eenzelfde mistig veld bewegen. Het is een voorspelbaar modernistisch idioom dat eigenlijk alweer passé is. Ook al hoor je in elke maat zijn vakmanschap, de muziek zelf ontbeert elke vorm van een statement. Dat Salonen een hommage verdient bleek uit de manier waarop hij Le tombeau de Couperin van Ravel onder handen nam, een stuk dat overigens wondermooi op Lindbergs Campana aansloot. Hij dirigeerde het voor deze bewerking sterk uitgedunde Radio Filharmonisch met klasse. Ragfijn en kraakhelder klonk deze zo intieme muziek. Over de componist Salonen, die met de première van Gambit een eerbetoon aan Lindberg bracht, kunnen we kort zijn. Zigzaggend door de twintigste-eeuwse muziek zet hij een volkomen leeg bravourestuk neer. Een circusnummer waar het publiek overigens plat voor gaat.
Kortom, het deel na de pauze moest veel goed maken. En dat lukte voortreffelijk. Het Radio Fil speelde samen met het Finse Tomii Ensemble Kraft, de compositie waarop de reputatie van Magnus Lindberg is gebaseerd. Kraft is echt een krachtig en origineel werk, dat ver over de grenzen treedt van wat gebruikelijk is. Dat begint bij het Tomii Ensemble dat het voortouw in het stuk neemt. Dit zeskoppige stel gaat gekleed in witte pakken en rent als een A-team over het podium en door de zaal. Ook is het normale slagwerkinstrumentarium uitgebreid met allerlei goedklinkend schroot.
Ten slotte is het een leuk rommeltje op het podium: na een minuut of tien staat een groot deel van het orkest op en loopt naar instrumenten in de zaal, waar de Tomii-mannetjes weer koortsachtig achteraan schieten.
In muzikaal opzicht vindt er een soort aardverschuiving plaats. Terwijl het alternatieve instrumentarium het stuk een heel eigen klankwereld geeft, bouwt Lindberg in het orkest een energie op die oerkrachten lijkt los te maken. Doordat de muziek rondom het publiek klinkt, word je meegetrokken in een draaikolk. Daartegenover staan weer prachtige verstilde momenten. Kraft is een compositie die overstroomt van de ideeën. Helaas is het stuk dertien jaar oud en heeft Lindberg zijn innerlijke gedrevenheid verloren.

  • De Nieuwe Kerk in Den Haag is het decor van een nieuwe Hollandia-productie: Oldenbarneveldt. De muziek voor dit historisch drama kwam tot stand in een co-productie tussen Paul Koek, Louis Andriessen, Martijn Padding en Florentijn Boddendijk. Naar goed Hollands gebruik doen er veel koren mee. 11 t/m 28 juni, tel. 070-3465272.
  • Het Nederlands Balletorkest speelt een mooi programma met stukken van Louis Andriessen, Micha Hamel en Giacinto Scelsi bij choreografieën van Toer van Schayk. 15 t/m 20 juni in het Muziektheater te Amsterdam.