Kringloop

Stikstof beheerst het nieuws, en geeft het klimaatdebat momentum. Kringlooplandbouw kan een oplossing bieden, maar dan moet er wel een open debat over gevoerd worden.

Stikstof is ineens overal, niet alleen in de lucht of op de bodem. Stikstof slaat inmiddels ook dagelijks neer in de krant. Het gas legt half Nederland stil. Geeft het klimaatdebat momentum. En beheerst ook de politiek tot in alle hoeken en gaten.

Tot afgelopen voorjaar wisten vooral ingewijden van stikstof en de negatieve invloed die een teveel ervan heeft op de natuur en onze gezondheid. Maar sinds de uitspraak van de Raad van State is de bekendheid van het kleur- en reukloze gas gigantisch toegenomen. Vooral nu blijkt dat die uitspraak ertoe leidt dat de rechter de aanleg van woonwijken, wegen en andere bouwplannen, en het houden van festivals tot staan brengt. Wat kan nog in ons volle land, hoe verdelen we de schaarse ruimte? Eind mei oordeelde de Raad van State dat het Programma Aanpak Stikstof van de overheid onvoldoende doet om het stikstofgehalte terug te dringen. Dus moet de strijd tegen stikstof anders. Dat leidt tot politieke tegenstellingen over hoe dan wel, tot ruzie, gekonkel en zelfs vileine insinuaties.

Maar er is ook een ander effect: het stikstofdebat geeft het klimaatdebat een flinke duw in de rug. De urgentie van het nemen van klimaatmaatregelen is nóg duidelijker geworden. Maximum snelheid naar beneden? Elektrisch vliegen? Nog kleinere veestapel?

Tekenend voor de discussie op het Binnenhof was de zet van D66-Kamerlid Tjeerd de Groot én de reacties daarop. Dat D66 kwam met een voorstel tot halvering van de veestapel is niet bijzonder als je weet dat de veehouderij het grootste aandeel heeft in het neerslaan van stikstof in Nederland. Maar je kunt de voorzet wel opvallend vinden omdat D66 regeringspartij is. Het kabinet heeft immers, op verzoek van het parlement, een commissie-Remkes ingesteld om met oplossingen te komen. Bij coalitiegenoot cda vonden ze wat D66 deed alleen daarom al niet netjes. D66 had even moeten wachten.

Maar je kunt het ook zo bekijken. De commissie-Remkes wordt van alle kanten bestookt, de lobbysector maakt overuren. Daarbij laat de landbouw- en veehouderijsector zich niet onbetuigd, een sector waarin het cda nog steeds goed is vertegenwoordigd, D66 niet. Zocht De Groot daarom het nieuws? En regeringspartij vvd pleit nu toch ook ineens ook voor meer elektrisch vliegen? Overigens samen met D66. Daar hoor je het cda niet over.

De strijd tegen stikstof moet anders. Dat leidt tot ruzie en gekonkel

Echter niet alleen met de timing, ook met de inhoud van het D66-plan voor de veehouderij heeft het cda moeite. ‘Om de hele landbouwsector met één pennenstreek af te schrijven is niet de oplossing voor de stikstofproblematiek’, reageerde cda-Kamerlid Jaco Geurts. Geurts overdrijft, al is het halveren van de veestapel ingrijpend. D66’er De Groot bepleit vooral kringlooplandbouw.

Laat hij daarin nu minister Carola Schouten van Landbouw aan zijn zijde vinden, zij noemt kringlooplandbouw de ‘landbouw van de toekomst’. Voorstanders vinden haar daden nog te gering. Andersom vindt Schouten het D66-voorstel te makkelijk.

Voor die landbouw van de toekomst moet volgens De Groot vooral het aantal varkens en kippen flink krimpen. Hij ontziet het melkvee weliswaar niet, maar voor de koeien is hij wel milder. Terwijl koeien het grootste aandeel in de stikstofuitstoot voor hun rekening nemen. Prompt kreeg ik de vraag of ik wel wist waarom De Groot die verdeling zo had gemaakt. De insinuatie was dat het D66-Kamerlid de melkveehouderij ontziet omdat hij zelf in de zuivelsector heeft gewerkt. Zonder inhoudelijke argumenten is dat vilein.

De argumenten van De Groot gaan onder meer over het voedsel van het vee. Dat mag in de kringlooplandbouw niet bestaan uit bijvoorbeeld soja uit Zuid-Amerika. Het moet voedsel zijn dat ongeschikt is voor menselijke consumptie, of restafval, zoals aardappelschillen; voedsel ook dat niet de halve wereld over is gesleept. Koeien eten gras, mensen niet. Varkens en kippen overigens ook niet. Deze omnivoren eten andere gewassen of restafval. Dat is volgens De Groot een belangrijke reden dat hij pleit voor minder varkens en kippen. Maar hij heeft het óók over minder koeien. Via de mest. Die mag in de kringlooplandbouw niet zijn samengevoegd met de urine van koeien, want juist door die mix komen ammoniak en methaan vrij, wat zo slecht voor is de bodem en daarmee voor de diversiteit in de natuur. Koeien in de wei zorgen zelf voor die scheiding. Ook daarom is dat beter dan koeien in megastallen.

Inkrimping van de veestapel doet pijn. Het laatste woord is daarover dan ook niet gezegd. Maar D66 pleit niet voor een kille sanering, wat die ‘ene pennenstreek’ van het cda wel insinueerde. Het stikstofprobleem laat zien hoe verfrissend het zou zijn als politici de oude Haagse kringloop van debatteren eens los zouden laten. Nu zo veel onder druk staat en in beweging is, geeft een open dialoog beter inzicht in de voor- en nadelen van kringlooplandbouw, de hoeveelheid grond die daarvoor nodig is, de kosten ervan en de toekomstige voedselprijzen. Maar ja, daar is moed voor nodig, de durf de achterban en kiezer te trotseren.

Die open dialoog is nodig voor alle ingrijpende maatregelen die nog volgen, ook als het gaat over woningbouw, wegen, vliegvelden, noem maar op. Over de gevolgen van het teveel aan stikstof is voorlopig het laatste woord niet gezegd. En pas ook op. Iemand waarschuwde al voor een pyrrusoverwinning: dat straks onder druk van de woningnood juist de natuur moet wijken voor huizen, terwijl het mede om die natuur allemaal begonnen is.