Kroatië opent heksenjacht tegen zijn eigen taal

Zagreb – In de nasleep van de Balkan-oorlogen vond een ware taalstrijd plaats, die nu, zoveel jaren later, een venijnige staart krijgt. De Kroatische minister van Cultuur, Bozo Biskupic, is door romanschrijver Hrvoje Hitrec, tevens voorzitter van de Kroatische Raad voor Cultuur, aangeklaagd omdat hij een ‘ketters’ boek zou hebben gesubsidieerd. Nou, niet hijzelf dan, maar zijn ministerie. Het gaat om Taal en nationalisme van de Kroatisch-Duitse linguïste Snjezana Kordic, waarin zij schrijft dat het Kroatisch, Servisch, Bosnisch en Montenegrijns een en dezelfde taal zijn.

Dat is tegen het zere been van de Kroatische nationalisten, die nu juist na de val van Joegoslavië een Kroatische new speak hebben ingevoerd, waarin ze de bevolking al twintig jaar hebben onderricht. Het Servo-Kroatisch werd ten grave gedragen, en twee nieuwe talen werden geboren: Servisch en Kroatisch. Later kwamen daar de kleine broertjes Bosnisch en Montenegrijns bij. Daardoor moeten buitenlandse bestsellers nu in vier talen vertaald worden, bestaan er aparte lesboeken en woordenboeken, et cetera.

Hitrec, die niet alleen schrijver is maar ook bekend politicus aan de rechterzijde van het spectrum en fel anti-Europa, vindt het boek ongrondwettelijk. Alle wetenschap die het over de taal Servo-Kroatisch heeft, vindt hij onwetenschappelijk. Kordic zou óf een contract met de duivel hebben gesloten, óf stiekem Servisch zijn. Verwijten waarin termen als nazi-Duitsland en fascisme vallen, circuleren volop op internet. Overigens werd het boek in Servië net zo vijandig ontvangen als in Kroatië.

Kordic zelf ziet het anders: als je alle politiek eraf pelt en als linguïst naar de taal kijkt, dan zie je slechts één taal, die in verschillende varianten gesproken wordt, zoals ook in andere landen gebruikelijk is. Zij gaat uit van het zuiver taalkundige criterium dat bij een overeenkomst in woordenschat van 75 tot 85 procent sprake is van een ‘gemeenschappelijke taal’.

Haar wetenschappelijke opstelling baat Kordic niet. Want sinds de publicatie van haar boek is de minister niet alleen aangeklaagd – de laatste berichten zeggen zelfs dat zijn zeer recente aftreden met de aanklacht te maken heeft. Ook de uitgever van het boek, Nenad Popovic, een bekend niet-nationalist, wordt bedreigd. In december 2010 werd hij door de Süddeutsche Zeitung nog uitgeroepen tot een van de zes wereldwijde ‘vredestichters van 2010’. Voor Snjezana Kordic is het gelag nog harder. Na een openlijke demonstratie tegen haar boek in haar geboortestad Osijek en een doodsbedreiging is ze ondergedoken op een onbekend adres. Kroatië staat op het punt toegelaten te worden tot de Europese Unie. Intussen gaat de oorlog door, nu in de vorm van een heksenjacht tegen de taal.