Het nieuwe kabinet plukt met gemak het laaghangend fruit. Moeilijker wordt het als de kwestie-Afghanistan weer aan de orde komt. Want wat gaat de PvdA dan doen?

DAAR WAREN ze weer: de runderen bij de Oostvaardersplassen. Toen de eerste Kamerweek van het nieuwe kabinet erop zat, leek het in ieder geval in één opzicht alsof er niet veel was veranderd: menig onderwerp dat de revue passeerde klonk bekend in de oren. Zoals het vraagstuk van die runderen: laten we ze sterven als er te weinig voedsel is in de winter, voederen we ze bij of schieten we ze af?
Nederland heeft het er maar moeilijk mee. We willen wel wild, maar ook weer niet te wild. We kunnen niet kiezen. Het lijkt op de vraag of we nu wel of niet een immigratieland zijn. Daar zijn we in het verleden - terugdeinzend voor de consequenties - ook niet uitgekomen. Als Nederland zou kiezen voor een land-met-wild is de consequentie dat de dieren zichzelf redden; als Nederland er eerder en duidelijker voor had gekozen een immigratieland te zijn, was de consequentie geweest dat de gastarbeiders zich niet maar zelf hadden moeten zien te redden.
pvv-Kamerlid Dion Graus, aan wie we de aanstelling van vijfhonderd animal cops te danken hebben, kan het niet aanzien dat de in het wild levende runderen bij de Oostvaardersplassen een natuurlijke dood sterven als er tijdens een strenge winter te weinig voedsel is voor de kudde. Daar wordt hij erg emotioneel van.
Op dezelfde dag dat Graus hier aandacht voor vroeg, was er een eerste van twee spoeddebatten over het uitzetten van gevluchte Irakezen. Toen cda-minister Gerd Leers voor Immigratie en Asiel nog volhield dat uitzetting geoorloofd was, werd pvv-collega Sietse Fritsma daar in het geheel niet emotioneel van. Hij steunde de minister, ook al wist hij - net als Leers zelf - dat het Europese Hof elk individueel verzoek om uitzetting voorlopig uit te stellen zou inwilligen omdat de veiligheidssituatie in Irak sterk is verslechterd.
Wat zowel Leers als gedoogpartner pvv, en - voor de goede orde - ook de regeringspartijen vvd en cda, toen eigenlijk zeiden was dit: voor wie vraagt niet te worden uitgezet, is Irak niet veilig; voor wie het niet vraagt, is Irak wel veilig. Je zou alleen al emotioneel worden van de redenering, laat staan van de mogelijke gevolgen voor wie wordt uitgezet.
Wat vorige week door de gangen van de Tweede Kamer gonsde, was de vraag of een cda-minister een dergelijke redenering ook had durven ophangen als hij niet de gedoogadem van de pvv in zijn nek had gevoeld. Is dit hoe de minister de komende jaren gaat manoeuvreren op de portefeuille Immigratie en Asiel, het onderwerp dat tussen regeringspartijen enerzijds en gedoogpartner pvv anderzijds het gevoeligst ligt? Het Europese Hof stak in ieder geval een hand uit naar Leers: ook voor de uitgeprocedeerde vluchteling die het niet zelf vraagt, is Irak voorlopig onveilig.
pvv-leider Geert Wilders, altijd feilloos aanvoelend wie op het Haagse schoolplein gevoelig is voor zijn pesterijen, heeft echter al geroken dat Leers een makkelijk slachtoffer is. Hij beschuldigt de staatssecretaris al van warrige teksten en, indirect, van gebrek aan ruggengraat.
Staatssecretaris Henk Bleker (cda), die de runderen bij de Oostvaardersplassen in zijn portefeuille heeft, wekte ook al de indruk zich door de pvv onder druk te laten zetten. Nog voordat het gevraagde advies hierover binnen is, besloot hij kort na Graus’ emotionele oproep de runderen te laten bijvoederen. Wel met de toevoeging dat als er dan te veel runderen komen waardoor er ook in de zomer voedseltekorten dreigen hij de dieren laat afschieten. Ook al om emotioneel van te worden: natuurlijk verzwakte dieren laten doodgaan is zielig, vetgemeste dieren afschieten mag.
Er was nog meer in die eerste daadwerkelijke werkweek. Roken in kleine cafés mag weer, politieagenten hoeven geen bonnenquota meer te halen, onder twee woonwijken in Barendrecht wordt geen co2 opgeslagen, het Nationaal Historisch Museum krijgt geen geld voor een eigen gebouw en pensioenfondsen hoeven niet komend jaar al de premies te verhogen om hun financiële situatie te verbeteren. Dat oogt als behoorlijke voortvarendheid, of je het er nu mee eens bent of niet.
Maar dit is het laaghangend fruit. Het minderheidskabinet krijgt het moeilijker als het binnenkort een besluit wil nemen over Afghanistan, om nog eens een onderwerp te noemen dat regelmatig terugkeert. Gaan Nederlandse politiemensen, beschermd door Nederlandse militairen, wel of niet de Afghaanse politie trainen?
Hier is het de grootste oppositiepartij pvda die moet oppassen niet het verwijt te krijgen krom te redeneren. De sociaal-democraten bliezen begin dit jaar het kabinet-Balkenende op dit onderwerp op. De pvda haakte, naar eigen zeggen, af toen bleek dat de politietrainers vergezeld moesten worden door militairen - volgens de sociaal-democraten te veel militairen - waardoor het geheel toch weer ging lijken op een militaire missie. Dat laatste meende de pvda niet meer aan haar achterban te kunnen verkopen nadat de Nederlandse militaire missie al een keer was verlengd met de belofte dat het daarna echt afgelopen zou zijn.
De pvv zal niet voor een politiemissie stemmen, dus is het minderheidskabinet afhankelijk van de oppositie. Daar gloort door de mogelijke steun van d66, GroenLinks en de ChristenUnie een meerderheid. Maar als de pvda mee zou doen, is er een comfortabeler meerderheid. Bij hoeveel militairen legt de pvda de grens van go of no go, bij hoeveel militairen kan de partij blijven volhouden dat de kabinetsbreuk een inhoudelijke reden had en electorale motieven geen rol speelden?
Of zal dit kabinet de steun van de pvda niet nodig vinden? Tot nu toe was een grote Kamermeerderheid het streven bij gevaarlijke militaire missies. Maar dit kabinet zegt misschien wel dat het deze keer geen militaire missie is en dus dat een grote meerderheid niet nodig is. Het is maar hoe je redeneert.